../ IS  
┌tgefi­ gŠ­askjal: Lei­beiningar
Skjaln˙mer: Rsřk-424
┌tg.dags.: 01/08/2020
┌tgßfa: 9.0
2.02.07.16 KynfŠri karla - bakterÝur, sveppir
Hide details for Rannsˇknir - Heiti, ßbendingar, grunnatri­iRannsˇknir - Heiti, ßbendingar, grunnatri­i
Heiti rannsˇknar: KynfŠri karla - almenn rŠktun, KynfŠri karla - svepparŠktun
Samheiti:
P÷ntun: Bei­ni um sřklarannsˇkn e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß
    Hide details for ┴bending┴bending
    • Grunur um bakterÝusřkingu Ý kynfŠrum karla.
      Helstu sřkingar Ý kynfŠrum karla eru sřking Ý forh˙­ og kˇngi (balanoposthitis), sřkingar Ý bl÷­ruhßlskirtli (prostatitis), eistnalyppum (epididymitis), eistum (orchitis) og ■vagrßs (urethritis).

      Sřking Ý forh˙­ og kˇngi(balanoposthitis):
        Einkennin eru verkur, klß­i, bˇlga og gr÷ftur undir forh˙­. Algengustu sřkingavaldarnir eru gersveppir, Streptococcus pyogenes (Str. gr A), S. aureus, Streptococcus agalactiae (Str. gr. B) og loftfŠlnar bakterÝur (1).
      Sřking Ý bl÷­ruhßlskirtli (prostatitis):
        Einkennin eru ˇ■Šgindi vi­ ■vaglßt, tÝ­ ■vaglßt, sl÷pp buna e­a jafnvel ■vagteppa og stundum hiti. Algengustu sřkingavaldarnir eru bakterÝur sem eru a­ e­lilegu Ý meltingafŠrunum, sÚrstaklega E. coli(>60%), Proteus spp., a­rar Enterobacterales (Klebsiella, Enterobacter, Serratiaspp.), Pseudomonas aeruginosa og Enterococcus spp. SjaldgŠfir fylgikvillar eru Ýger­ Ý bl÷­ruhßlskirtli, blˇ­sřking og dreif­ sřking (2,3).
      Sřking Ý eistnalyppum (epididymitis):
        Einkennin eru verkur, bˇlga og eymsli Ý pung, ˇ■Šgindi vi­ ■vaglßt og stundum ˙tfer­ ˙r ■vagrßs. Me­al karlmanna yngri en 35 ßra er sřkingin oftast tengd kynsj˙kdˇmum og eru Chlamydia trachomatis og Neisseria gonorrhoea algengustu sřkingavaldarnir. Me­al eldri karlmanna eru E. coli, a­rar Enterobacterales og P. aeruginosaalgengir sřkingavaldar og tengist sřkingin ■ß oft undirliggjandi kvillum Ý ■vagfŠrum, inngripum e­a notkun ■vagleggja. SjaldgŠfari sřkingavaldar eru Ureaplasma spp., Mycoplasma genitalium og Mycobacterium tuberculosis(2,4,5). Sřking Ý eistnalyppum brei­ist oft til eistna (epididymo-orchitis).
      Sřking Ý eistum (orchitis):
        Sřking Ý eistum er oftast af v÷ldum veira. BakterÝusřking Ý eistum tengist langoftast sřkingu Ý eistnalyppum (epididymo-orchitis) og eru algengustu sřkingavaldarnir E. coli, Klebsiella pneumoniae, P. aeruginosa, stafřlˇkokkar og streptˇkokkar (2,4,5). Einstaka sinnum er um blˇ­bori­ smit a­ rŠ­a. Helstu einkenni eru miklir verkir og bˇlga tengd vi­komandi eista, hiti og almenn sřkingareinkenni (2).
      Sřking Ý ■vagrßs (urethritis):
        Algengustu einkenni ■vagrßsarsřkingar hjß k÷rlum eru svi­i e­a ÷nnur ˇ■Šgindi vi­ ■vaglßt og stundum fylgir graftarkennd ˙tfer­. Sřkingin tengist oftast kynsj˙kdˇmum og eru algengustu sřkingavaldarnir Neisseria gonorrhoeaeog Chlamydia trachomatis. Einnig geta Mycoplasma genitalium, Trichomonas vaginalisog veirur (t.d. herpes simplex veirur og adenoveirur) veri­ sřkingavaldar. ═ undantekningartilfellum geta Gram neikvŠ­ir stafir veri­ sřkingavaldar Ý ■vagrßs, til dŠmis hjß k÷rlum me­ sykursřki, eftir ßverka ß ■vagrßs og Ý tengslum vi­ ■vaglegg (2).

    • Grunur um sveppasřkingu Ý ■vagrßs, h˙fubˇlgu (balanitis) e­a forh˙­arbˇlgu (balanoposthitis). Sveppasřkingar ß ytri kynfŠrum karla og Ý ■vagrßs eru oftast af v÷ldum Candida(langoftast C. albicans), sem veldur h˙fubˇlgu (balanitis), forh˙­arbˇlgu (balanoposthitis), og stundum ■vagrßsarbˇlgu. Um 15-20% karla bera Candida ß ytri kynfŠrum, og beratÝ­nin getur jafnvel veri­ hŠrri hjß k÷rlum sem ekki hafa veri­ umskornir. Candida sřking hjß maka er ßhŠttu■ßttur fyrir Candida sřklun og sřkingum hjß k÷rlum (Mayser 1999). Einkenni eru ro­i, klß­i, ■ruska og rau­ar bˇlur; sřkingin getur brei­st ˙t til pungs, nßra og spangar (perineum). Ef sykursřki e­a ˇnŠmisbŠling er til sta­ar geta jafnvel myndast sßr. A­rir sveppir sem geta ÷rsjaldan valdi­ sřkingum ß getna­arlim karla eru h˙­sveppir og Trichosporon inkin.Sřni sem tekin eru frß h˙­, ■.e. h˙­skaf, Štti ■vÝ a­ merkja "h˙­" ■vÝ ■au ■arf a­ rannsaka eins og hornvef.

    M÷gulegar vi­bˇtarrannsˇknir: LekandarŠktun
    Hide details for Grunnatri­i rannsˇknarGrunnatri­i rannsˇknar
    Almenn rŠktun.
    Sřni­ er smßsjßrsko­a­ og sett Ý almenna bakterÝurŠktun. Greinist bakterÝa sem talin er lÝklegur meinvaldur er h˙n tegundargreind og gert nŠmi. Rannsˇknin tekur a­ jafna­i tvo til ■rjß sˇlarhringa.

    SvepparŠktun
    Sřni­ er smßsjßrsko­a­ og rŠktun fer fram ß Sabouraud Šti Ý 5 daga. NŠmisprˇf ß sveppum sem vaxa frß kynfŠrum eru venjulega ekki ger­ sbr. lei­beiningar um nŠmisprˇf.
    Hide details for SřnatakaSřnataka
      Hide details for SÚrst÷k tÝmasetning sřnat÷kuSÚrst÷k tÝmasetning sřnat÷ku
      Helst skal taka sřni fyrir sřkla- e­a sveppalyfjagj÷f. V÷xtur sveppa bŠlist ■ˇ sÝ­ar (eftir lyfjagj÷f) en v÷xtur bakterÝa eftir bakterÝulyfjagj÷f.
      Hide details for Ger­ og magn sřnisGer­ og magn sřnis
      Strok frß ■vagrßs e­a ˙tfer­ frß ■vagrßs.
      Strok frß re­urh˙fu og undan forh˙­.
      Hide details for Lřsing sřnat÷kuLřsing sřnat÷ku
      BakterÝurŠktun
        • Sřking Ý forh˙­ og kˇngi:
          Strok er teki­ undan forh˙­inni.
        • Sřking Ý bl÷­ruhßlskirtli:
          Bl÷­ruhßlskirtillinn er nudda­ur eftir a­ sj˙klingurinn hefur haft ■vaglßt. Ůa­ sem kemur ˙t vi­ nuddi­ er lßti­ Ý dau­hreinsa­ Ýlßt og sent Ý rŠktun. Komi ekkert mß taka strok frß ■vagrßsinni.
          Stundum er mŠlt me­ ■vÝ a­ taka r÷­ sřna til a­ sta­setja sřkinguna. ═ fyrstu eru teknir um 5 til 10 ml af fyrstubunu■vagi og sÝ­an mi­bunu■vag. Ůß er bl÷­ruhßlskirtillinn nudda­ur og ■a­ sem ■ß kemur ˙t lßti­ drj˙pa Ý dau­hreinsa­ Ýlßt og sent Ý rŠktun. Loks 5 til 10 ml af ■vagi sem kemur strax eftir nuddi­. Athugi­ a­ mikilvŠgt er a­ merkja sřnin vel og leggja ß ■a­ ßherslu ß bei­ni a­ ■vagi­ sÚ ekki venjulegt ■vagsřni.
        • Sřking Ý eistnalyppum e­a eistum:
          Hafa ber Ý huga lÝkur ß sřkingu af v÷ldum Chlamydia trachomatis og Neisseria gonorrhoeae, sjß vi­eigand lei­beiningar um sřnat÷ku. A­ auki er vi­ hŠfi a­ taka mi­bunu■vag Ý rŠktun. SÚ Ýger­ til sta­ar er stungi­ ß henni eftir a­ h˙­ ß pung hefur veri­ sˇtthreinsu­ (Ýger­ir). Vefur frß sřkta svŠ­inu er gott sřni (Ý vefjarŠktun).
        • Sřking Ý ■vagrßs:
          Hafa ber Ý huga lÝkur ß sřkingu af v÷ldum Chlamydia trachomatis og Neisseria gonorrhoeae, sjß vi­eigand lei­beiningar um sřnat÷ku.
          Ef senda ß ■vagrßsarstrok Ý almenna bakterÝurŠktun er gr÷nnum bakterÝurŠktunarpinna stungi­ upp Ý ■vagrßsina eftir a­ ■vagrßsaropi­ hefur veri­ hreinsa­. SÚ sjßanleg ˙tfer­ er h˙n tekin, annars er pinnanum stungi­ upp, helst um tvo sentÝmetra.
      SvepparŠktun
      Ef grunur er um yfirbor­ssřkingu af v÷ldum sveppa er pinna stroki­ yfir hi­ sřkta svŠ­i. Ůegar forh˙­arbˇlga er til sta­ar skal taka sřni dj˙pt undir forh˙­inni.

      Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

    Hide details for Sending og geymslaSending og geymsla
      Hide details for Geymsla ef bi­ ver­ur ß sendinguGeymsla ef bi­ ver­ur ß sendingu
      ═ kŠli e­a stofuhita, mest Ý sˇlarhring.
      ┌tfer­ ˙r bl÷­ruhßlskirtli, e­a ■vag teki­ vi­ nudd ß bl÷­ruhßlskirtil, skal senda strax ß sřkla- og veirufrŠ­ideild.

    Hide details for Ni­urst÷­urNi­urst÷­ur
      Hide details for SvarSvar
      NeikvŠtt svar berst eftir tvo virka daga, en rannsˇknin getur teki­ lengri tÝma. Lokani­urst÷­ur ˙r svepparannsˇkn geta ■ˇ komi­ nokkrum d÷gum sÝ­ar.
      Hide details for T˙lkunT˙lkun
      • Margir sřkingavaldar Ý kynfŠrum karla greinast ekki vi­ ■essa rannsˇkn, sjß umfj÷llun Ý ßbendingu rannsˇknar hÚr a­ ofan.
      • Oft er erfitt a­ meta ■ř­ingu bakterÝa sem rŠktast frß ■vagrßs. Margar hafa a­ e­lilegu bˇlfestu fremst Ý ■vagrßsinni. RŠktist hugsanlegir meinvaldar eru ■eir greindir til tegundar og gert nŠmisprˇf.
      • RŠktist meira ˙r ■vagi af ßkve­inni bakterÝutegund eftir nudd ß bl÷­ruhßlskirtil en fyrir (oft mi­a­ vi­ tÝfalt meira) ■ykir lÝklegt a­ bakterÝutegundin geti veri­ meinvaldur.
      • Ůegar Candida rŠktast frß yfirbor­i e­a ˙r ■vagrßs ■arf a­ meta ni­urst÷­ur ˙t frß klÝnÝskri mynd, ■ar sem gersveppir geta fundist Ý e­lilegri flˇru. DŠmiger­ einkenni og jßkvŠ­ rannsˇkn benda sterklega til sveppasřkingar.

    Hide details for HeimildirHeimildir
    1. Jorgensen JH, Pfaller MA og fÚl. Manual of Clinical Microbiology.
    2. Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ, eds. Mandell, Douglas and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases. 8th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2015.
    3. Gill BC, Shoskes DA. Bacterial prostatitis. Curr Opin Infect Dis 2016; 29:86.
    4. Street E, Joyce A, Wilson J; Clinical Effectiveness Group, British Association for Sexual Health and HIV. BASHH UK guideline for the management of epididymo-orchitis, 2010. Int J STD AIDS. 2011; 22:361-5.
    5. Amy L. Leber og fÚl. Clinical Microbiology Procedures Handbook. ASM Press, Wasington D.C.
    6. Mayser P. Mycotic infections of the penis. ANDROLOGIA 31 (Suppl. l), 13-16 (1999)

      Ritstjˇrn

      Erla Sigvaldadˇttir
      ËlafÝa SvandÝs GrÚtarsdˇttir
      SigrÝ­ur Ëlafsdˇttir
      Lena Rˇs ┴smundsdˇttir - lenaros
      Ingibj÷rg Hilmarsdˇttir
      KatrÝn Helga Ëskarsdˇttir - katrinho

      Sam■ykkjendur

      ┴byrg­arma­ur

      Lena Rˇs ┴smundsdˇttir - lenaros
      Ingibj÷rg Hilmarsdˇttir

      ┌tgefandi

      KatrÝn Helga Ëskarsdˇttir - katrinho

      Upp »


      Skjal fyrst lesi­ ■ann 03/03/2011 hefur veri­ lesi­ 45205 sinnum

      © Origo 2020