../ IS  
┌tgefi­ gŠ­askjal: Verklagsregla
Skjaln˙mer: LSH-3334
┌tg.dags.: 12/17/2020
┌tgßfa: 4.0
27.00.03 COVID-19 - uppvinnsla og me­fer­

Skjali­ ver­ur endurmeti­ og uppfŠrt reglulega eftir ■vÝ sem ■ekking ß sj˙kdˇmnum eykst. Breytingar milli ˙tgßfa ver­a lita­ar gular.
    Hide details for TilgangurTilgangur
    A­ lřsa uppvinnslu og me­fer­ vegna COVID-19.
    Um sÚrtŠka lyfjame­fer­ er fylgt: COVID-19 - SÚrtŠk lyfjame­fer­.
    Um s˙refnisme­fer­ er fylgt: COVID-19 gj÷f s˙refnis og inn÷ndunarlyfja
    Hide details for ┴byrg­ og eftirfylgni┴byrg­ og eftirfylgni
    • Lungna- og smitsj˙kdˇmalŠknar ß LandspÝtala bera ßbyrg­ ß ■vÝ a­ uppfŠra lei­beiningar eftir ■vÝ sem ■ekking ß eiginleikum veirunnar eykst.
    • YfirlŠknir og deildarstjˇri bera ßbyrg­ ß ■vÝ a­ upplřsa starfsmenn og innlei­a verkferla til a­ fyrirbyggja og me­h÷ndla COVID-19 innan LandspÝtala. Ůeim ber einnig a­ hafa eftirlit me­ a­ starfsmenn fylgi settum verkferlum.
    • Starfsmenn bera ßbyrg­ ß ■vÝ a­ kynna sÚr verkferla og fara eftir lei­beiningum vi­ st÷rf sÝn.
    Hide details for Skilgreiningar ß alvarleika COVID-19 sj˙kdˇmsSkilgreiningar ß alvarleika COVID-19 sj˙kdˇms
    VŠgur sj˙kdˇmur
    Einkenni frß efri ÷ndunarfŠrum, eins og hˇsti, hßlssŠrindi, nefstÝfla og mŠ­i. Ínnur einkenni geta veri­ hiti, ■reyta, lystarleysi, slappleiki, v÷­vaverkir e­a h÷fu­verkur. Sj˙klingar geta einnig veri­ me­ ni­urgang, ˇgle­i og uppk÷st, en ■a­ er sjaldgŠft. Margir kvarta um breytingu ß brag­- og/e­a lyktarskyni. Eldra fˇlk og ˇnŠmisbŠldir geta veri­ me­ ˇdŠmiger­ einkenni.

    Mi­lungs alvarlegur sj˙kdˇmur / lungnabˇlga
    Sj˙klingar me­ einkenni lungnabˇlgu, sem ekki er alvarleg og ■urfa ekki vi­bˇtars˙refni (s˙refnismettun 90% ß andr˙mslofti).

    Alvarlegur sj˙kdˇmur / alvarleg lungnabˇlga
    KlÝnÝsk teikn lungnabˇlgu ßsamt einu af eftirfarandi:
    1. ÍndunartÝ­ni > 30/mÝn
    2. Mikil andnau­
    3. S˙refnismettun <90% ß andr˙mslofti

    Mj÷g alvarlegur sj˙kdˇmur / Adult Respiratory Distress Syndrome (ARDS)
    Skilgreining:
    1. Nř e­a versnandi ÷ndunarfŠraeinkenni innan viku eftir ˙tsetningu fyrir ßhŠttu■ßtt, ■.m.t. COVID-19
    2. ═fer­ir Ý bß­um lungum, sem ekki skřrast af hjartabilun.

    Alvarleiki ARDS:
      • VŠgur ARDS: 200 mmHg < Pa02/Fi02 < 300 mmHg
      • Mi­lungs ARDS: 100 mmHg < Pa02/Fi02 < 200 mmHg
      • Alvarlegur ARDS: Pa02/Fi02 < 100 mmHg

    Mj÷g alvarlegur sj˙kdˇmur / Sepsis
    LÝfshŠttuleg lÝffŠrabilun, sem orsakast af vi­br÷g­um einstaklings vi­ sřkingu. Einkenni geta veri­: breytingar ß me­vitundarßstandi, ÷ndunarerfi­leikar, lßg s˙refnismettun, minnka­ur ■vag˙tskilna­ur, hra­ur hjartslßttur, veikur p˙ls, kaldir ˙tlimir e­a lßgur blˇ­■rřstingur e­a Ý blˇ­rannsˇknum merki um blˇ­storkutruflanir, lßgar blˇ­fl÷gur, blˇ­sřringu, hßtt laktat e­a hßtt bilirubin.

    SeptÝskt lost
    Vi­varandi lßg■rřstingur ■rßtt fyrir v÷kvagj÷f sem krefst Š­aherpandi lyfja (e. vasopressor) til a­ vi­halda MAP ≥ 65 mmHg og laktat er > 2 mmol/L.
    Hide details for FramkvŠmdFramkvŠmd
    Uppvinnsla
      Blˇ­rannsˇknir: Panta­ar eru rannsˇknir Ý Heilsugßtt (COVID blˇ­t÷kuhnappur).
      • Fyrsta mat vegna COVID-19: Status, Na, K, klˇr, kolsřra, kreatinin, ˙rea, s÷kk, CRP, prˇkalsitˇnin, bilirubin, ALAT, ASAT, ALP, GGT, LDH, ferritin, CK, D-dimer, fibrinogen, troponin T, laktat, ■rÝglřserÝ­ar, D-vÝtamÝn. Ef veri­ er a­ Ýhuga me­fer­ me­ tocilizumab ■ß er einnig mŠlt IL-6 (sent Ý ˇnŠmisfrŠ­i).
      • ═ legu vegna COVID-19: Status, Na, K, kreatinin, ALAT, ALP, CRP, prˇkalsitˇnin, ferritin, D-dimer, fibrinogen, troponin.

      Blˇ­rŠktun
      Ger­ ß­ur en sřklalyfjame­fer­ er hafin ■egar m÷gulegt er. Ekki ß a­ seinka gj÷f sřklalyfja til a­ nß blˇ­rŠktunum.

      HjartalÝnurit
      Teki­ vi­ innl÷gn.

      Myndgreining
      Ger­ ef klÝnÝsk ßbending er til sta­ar.

      Sřnataka ˙r ÷ndunarvegum
      • Teki­ er sřni frß efri ÷ndunarvegi (nefkoksstrok og hßlsstrok). Ef nefkoks- og hßlsstrok eru neikvŠ­ en klÝnÝskur grunur er til sta­ar ■ß er sent sřni frß ne­ri ÷ndunarvegi (hrßki, endotracheal sog e­a berkjuskol) Ý RT-PCR fyrir COVID-19.
      • Leita ■arf einnig a­ ÷­rum ÷ndunarfŠraveirum og bakterÝum.

    VŠg COVID-19 sřking: Einkenname­fer­ og eftirlit
    • Ef ekki er ■÷rf ß innl÷gn fer sj˙klingur Ý heimaeinangrun og er Ý eftirliti ß COVID-19 g÷ngudeild ■ar sem fylgst er me­ ■rˇun einkenna. Sj˙klingur fŠr frŠ­sluefni: COVID-19 - upplřsingar til fullor­inna einstaklinga Ý heimaeinangrun
    • Gj÷f hitalŠkkandi lyfja: Ef ekki frßbendingar ■ß eru parasetamˇl, parkˇdÝn e­a NSAIDfyrsta val.
    • Ekki er rß­lagt a­ gefa ■essum sj˙klingahˇp sřklalyf.

    Mi­lungs alvarleg COVID-19 sřking / lungnabˇlga: Einkenname­fer­ og eftirlit
    • Ef ekki er ■÷rf ß innl÷gn fer sj˙klingur Ý heimaeinangrun og eftirlit ß COVID-19 g÷ngudeild ■ar sem fylgst er me­ ■rˇun einkenna. Sj˙klingur fŠr frŠ­sluefni: COVID-19 - upplřsingar til fullor­inna einstaklinga Ý heimaeinangrun.
    • Einkenname­fer­ me­ hitalŠkkandi lyfjum (parasetamˇl, parkˇdÝn, NSAID) og hvetja til a­ bor­a og drekka vel.
    • Ekki er almennt rß­lagt a­ gefa ■essum sj˙klingahˇp sřklalyf. Rannsˇknir benda til ■ess a­ um 8% af einstaklingum sem eru innlag­ir vegna COVID-19 fßi sek˙nder bakterÝu lungnabˇlgu Ý legu.

    Alvarleg COVID-19 sřking/alvarleg lungnabˇlga

      Eftirlit me­ ßstandi og vi­br÷g­ vi­ versnun
    • Gefin eru fyrirmŠli um tÝ­ni lÝfsmarkamŠlinga, teki­ er tillit til stigunar, s˙refnisnotkunar, me­virkandi ßhŠttu■ßtta og me­fer­arstigs vi­ ßkv÷r­un um tÝ­ni eftirlits.
    • LÝfsm÷rk eru mŠld skv. fyrirmŠlum og NEWS gildi reikna­.
    • Fylgst er me­ teiknum um breytingu ß ßstandi og brug­ist hratt vi­. ŮŠttir sem fylgst er me­ eru til dŠmis:
      • Vaxandi ÷ndunarerfi­leikar
      • Aukin s˙refnis■÷rf
      • Lostßstand
    • Hafa ■arf Ý huga a­ sj˙klingum me­ COVID-19 getur versna­ skyndilega.
    • Fylgst er nßi­ me­ teiknum um fylgikvilla, s.s. ARDS, brß­an nřrnaska­a, lifrarbilun, hjartavandamßl, storkutruflanir (DIC) og/e­a lostßstand.

      Vi­br÷g­ vi­ versnun
      • Fylgt er verklagi um gj÷f s˙refnis og inn÷ndunarlyfja
      • Gefinn er v÷kvi hjß sj˙klingum. GŠta ■arf a­ magni v÷kva hjß ■eim sem eru ekki Ý losti ■vÝ ofhle­sla ß v÷kva getur valdi­ versnun ß s˙refnismettun.
      • Kalla­ er ß G┴T-teymi skv. skilmerkjum vi­ versnun sj˙klings, en fyrr hjß sj˙klingi sem er hraustur, ß fullri me­fer­ en ■arf meira en 5 L/mÝn af s˙refni Ý n÷s til a­ halda s˙refnismettun ≥94%.
      • Tekin eru blˇ­g÷s (blߊ­a- e­a slagŠ­ablˇ­g÷s).

      Me­fer­ vegna annarra sřkinga samtÝmis
      Sřklalyf
    • Sj˙klingar me­ COVID-19 geta fengi­ sek˙nder bakterÝusřkingu og gefin er sřklalyfjame­fer­ ef grunur er um slÝkt
    • Gefa ■arf ■au sřklalyf, sem lÝklegust eru til a­ virka ß ■Šr bakterÝur sem oftast valda brß­ri ÷ndunarbilun og/e­a losti eins fljˇtt og m÷gulegt er
    • Ef sj˙klingur er Ý losti e­a fer Ý lost ■ß er markmi­i­ er a­ gefa sřklalyf innan klukkustundar
    • Vi­ lungnabˇlgu eru nota­ar lei­beiningar um upphafsval sřklalyfja vegna alvarlegrar samfÚlagslungnabˇlgu
    • Nota mŠtti ceftriaxon 2g x 1 i.v. ßsamt aztihromycin 500 mg x 1 i.v. / p.o. ef ekki eru frßbendingar.
    • ═huga einnig oseltamivÝr (Tamiflu) ß influenzutÝmabili.

      Veirulyf

    • ┴ infl˙ensutÝmabili Štti a­ muna eftir oseltamivÝr (Tamiflu).

      Sřklasˇttarlost
      SeptÝskt lost - skilmerki
      Grunur um e­a sta­festi sřking og nota ■arf Š­aherpandi lyf (e. vasopressors) til a­ vi­halda MAP ≥ 65 mmHg og laktat er ≥ 2 mmol/L, og ekki er um a­ rŠ­a hypovolemÝu.

      Me­fer­ Ý septÝsku losti
    • V÷kvagj÷f: Gefa 250-500 ml bˇlus af saltvatni e­a Ringer Acetat ß fyrstu 15-30 mÝn. og endurmeta m.t.t. v÷kvaofhle­slu eftir hvern bˇlus.
        • Muna a­ v÷kvagj÷f getur valdi­ v÷kvaofhle­slu og versnun ß ÷ndunarbilun, sÚrstaklega ARDS.
        • Ef sj˙klingur svarar ekki v÷kvabˇlusum e­a ■a­ koma fram klÝnÝsk teikn um v÷kvaofhle­slu, er mikilvŠgt a­ minnka e­a st÷­va v÷kvagj÷f.
    • Ă­aherpandi lyf: Ef lost ßstand er ßfram til sta­ar ■rßtt fyrir v÷kvagj÷f, er hafin me­fer­ me­ Š­aherpandi lyfjum.
        • Markmi­i­ er MAP ≥ 65 mmHg og lŠkkandi laktat.
        • Ă­aherpandi lyf er venjulega gefin Ý mi­blߊ­alegg.

      Ínnur me­fer­
      • Huga ■arf a­ fyrirbyggjandi blߊ­asegame­fer­ hjß innl÷g­um sj˙klingum sem liggja miki­ fyrir.
      • Fylgst er nßi­ me­ teiknum um blߊ­a- e­a slagŠ­ablˇ­sega, s.s. stroke, DVT, PE e­a brßtt kransŠ­aheilkenni.

      Aldra­ir me­ COVID-19 sřkingu
      Aldur og fylgisj˙kdˇmar, s.s sykursřki og hß■rřstingur, eru ßhŠttu■Šttir fyrir dau­a af v÷ldum COVID-19.
      • Hjß ÷ldru­um er mikilvŠgt a­ taka gˇ­a s÷gu og jafnframt er nau­synlegt a­ spyrja ˙t Ý hagi sj˙klings og virkni og lÝfsgildi.
      • Haldinn er fundur me­ sj˙klingi og fj÷lskyldu hans snemma Ý veikindum, me­fer­arstig rŠtt og ■a­ skrß­ Ý me­fer­arstig snjˇkorns Ý sj˙kraskrß.
      • Tekin er gˇ­ lyfjasaga til a­ fyrirbyggja fj÷llyfjame­fer­ og milliverkanir lyfja.
      • Hrumleikaskor er framkvŠmt sem hluti af heildrŠnu mati ß heilsufari einstaklings 65 ßra og eldri.

      Einangrun aflÚtt
      Einangrun er loki­ hjß sj˙klingi ■egar hann uppfyllir skilmerki, og sett vi­eigandi sj˙kdˇmsgreining Ý sj˙kraskrß ef vi­ ß.
    • Hide details for HeimildirHeimildir
      1. Clinical management of COVID-19. WHO interim guidance 27. maÝ 2020.
      2. COVID-19 treatment guidlines. Corticosteroids. NIH 30.07.2020


      Tengd skj÷l:

    Ritstjˇrn

    Anna MarÝa ١r­ardˇttir
    Gu­r˙n Bragadˇttir - gudbraga
    Sif Hansdˇttir - sifhan

    Sam■ykkjendur

    ┴byrg­arma­ur

    Sif Hansdˇttir - sifhan

    ┌tgefandi

    Gu­r˙n Bragadˇttir - gudbraga

    Upp »


    Skjal fyrst lesi­ ■ann 04/01/2020 hefur veri­ lesi­ 1557 sinnum