../ IS  
┌tgefi­ gŠ­askjal: Lei­beiningar
Skjaln˙mer: Rsřk-017
┌tg.dags.: 09/23/2019
┌tgßfa: 8.0
2.02.07.20 Skimun - brei­virkir betalaktamasar (BBL) - ESBL/AmpC/karbapenemasi
Hide details for Rannsˇknir - Heiti, ßbendingar, grunnatri­iRannsˇknir - Heiti, ßbendingar, grunnatri­i
Heiti rannsˇknar: Skimun fyrir brei­virkum β-laktam÷sum (BBL) - ESBL/AmpC/karbapenemasi
Samheiti: ═ skjali ■essu eru brei­virkir β-laktamasar (BBL) samheiti yfir: ESBL, AmpC og karbapenemasa.
P÷ntun: Bei­ni um sřklarannsˇkn e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß gjaldskrß
    Hide details for ┴bending┴bending
    Vi­ innl÷gn ß LandspÝtala ß a­ taka sřni hjß:
    • Íllum sem hafa starfa­ vi­ e­a legi­ ß sj˙krah˙sum utan ═slands ß sÝ­ustu 6 mßnu­um og leggjast inn ß LandspÝtala: Mi­a­ er vi­ sj˙krah˙slegu erlendis sem varir amk. 24 klst.
    • Íllum sem hafa fari­ Ý blˇ­skilun erlendis ß sÝ­ustu 6 mßnu­um.
    • Íllum sem b˙settir eru e­a hafa fer­ast til landa utan Evrˇpu, BandarÝkjanna og Kanada ß sÝ­ustu 6 mßnu­um. ■essum l÷ndum er talin vera hŠtta ß samfÚlagssmiti me­ brei­virkum betalaktam÷sum.
    • Íllum sem hafa komi­ hinga­ til lands sem flˇttamenn e­a hŠlisleitendur.

    Hafi sj˙klingur greinst ß­ur me­ BBL er almennt ekki ■÷rf ß endurtekinni skimun, ■ar sem ni­ursta­an breytir ekki nßlgun vi­ smitgßt.
    Sjß einnig lei­beiningar sřkingavarnadeildar.
    Íll saursřni frß LandspÝtala sem fara Ý Clostridium difficile rannsˇkn fara einnig Ý skimun me­ rŠktun (ekki hra­greining) fyrir vancomycin ˇnŠmum enterokokkum (VËE) og brei­virkum betalaktam÷sum (BBL) - ESBL, AmpC og karbapenemasa. Panta­ar rannsˇknir ganga ■ˇ fyrir og ■etta er einungis gert ef nˇg er til af sřninu. Tilgangurinn er a­ finna sem fyrst ■ß sj˙klinga sem bera ˇnŠmar bakterÝur svo hŠgt sÚ a­ koma Ý veg fyrir ˙tbrei­slu ■eirra. Sj˙klingar sem gruna­ir eru um Clostridium difficile sřkingu eru yfirleitt me­ ßhŠttu■Štti sem gera ■ß lÝklegri til a­ bera (t.d. sřklalyfjanotkun) og dreifa (ni­urgangur) sřklalyfjaˇnŠmum bakterÝum.

    Sj˙klingar utan sj˙krah˙sa (hj˙krunarheimili, heilsugŠslur og sj˙klingar ß einkastofum): Sjß lei­beiningar sˇttvarnalŠknis
    Hide details for Grunnatri­i rannsˇknarGrunnatri­i rannsˇknar
    TvŠr a­fer­ir eru nota­ar til a­ greina brei­virka betalaktamasa (ESBL/AmpC/karbapenemasa) me­ skimun ß SřklafrŠ­ideild LSH. Annarsvegar hef­bundin rŠktun sem tekur yfirleitt 2-4 sˇlarhringa og hinsvegar kjarnsřrum÷gnun sem gefur ni­urst÷­ur samdŠgurs.

    RŠktun
    Sřnum er stroki­ ß agar skßlar me­ sřklalyfjum sem hindra v÷xt nŠmra bakterÝa og ■annig fŠst fram v÷xtur ˇnŠmra bakterÝa. Ůessar ˇnŠmu bakterÝur eru sendar Ý frekari greiningu og sta­festingu ß a­ ■Šr myndi brei­virka β-laktamasa.

    Kjarnsřrum÷gnun
    Fer fram Ý tŠki (BD Max) sem einangrar, magnar upp og greinir ß sjßlfvirkan hßtt kjarnsřrura­ir sem kˇ­a fyrir brei­virka betalaktamasa. Annars vegar ESBL prˇf og hins vegar karbapenemasaprˇf. A­fer­in greinir ekki plasmÝ­bundi­ AmpC.
    Helsta ßbending fyrir hra­greiningu ß brei­virkum β-laktam÷sum (BBL) me­ kjarnsřrum÷gnun eru sj˙klingasřni frß LSH ■ar sem hr÷­ ni­ursta­a skiptir mßli ■egar meta ß ■÷rf ß einangrun sj˙klings vi­ innl÷gn. Flest ■essara sřna koma frß brß­adeildum LSH. Einnig er ■÷rf ß hra­greiningu vi­ fyrstu skimunarhrinu ß deild ef ˇvŠnt greinist karbapenemasa myndandi bakterÝa hjß inniliggjandi sj˙klingi. Einungis enda■armsstrok fara Ý hra­greiningu.
    Hide details for SřnatakaSřnataka
      Hide details for ═lßt og ßh÷ld═lßt og ßh÷ld
      • "eSwab" bakterÝurŠktunarpinni me­ bleiku loki sjß mynd. Sřni ver­a a­ berast ß ■essum pinnum til a­ hŠgt sÚ a­ framkvŠma hra­greiningu me­ kjarnsřrum÷gnun. Einnig mß nota mjˇan "eSwab" pinna me­ blßu loki ef ■urfa ■ykir, t.d. hjß nřburum, sjß mynd.
      • Dau­hreinsa­ saltvatn.
      • Saursřni (ekki hra­greining): Ůar til ger­ gl÷s me­ utanßskr˙fu­u loki.
      • Fyrir ■vagsřni og hrßka (ekki hra­greining) eru notu­ ■ar til ger­ gl÷s me­ utanßskr˙fu­u loki. Sjß efnivi­ til sřnat÷ku.
        eSwab bakterÝurŠktunarpinni me­ bleiku loki eSwab bakterÝurŠktunarpinni me­ blßu loki (t.d. fyrir nřbura)
      Hide details for Ger­ og magn sřnisGer­ og magn sřnis
      Skimunarsřni sj˙klinga vi­ komu ß sj˙krastofnun
      Enda■armsstrok (saurmenga­). Einnig er hŠgt a­ taka saursřni (ekki hra­greining).
      Senda ■arf tvo pinna frß sj˙kling sÚ einnig leita­ a­ VËE.

      Vi­bˇtarskimunarsřni ef vi­ ß:
        • Ůvag ef sj˙klingur er me­ ■vaglegg
        • Hrßki ef sj˙klingur er me­ uppgang
        • Sßr
        • Stungusta­ir frß Ýhlutum/lŠkningatŠkjum
      Ofangreind sřni fara Ý BBL rŠktun (ekki hra­greiningu).
      Sjß lei­beiningar sřkingavarna
      Sj˙klingar utan sj˙krah˙sa (hj˙krunarheimili, heilsugŠslur og sj˙klingar ß einkastofum): Sjß lei­beiningar sˇttvarnarlŠknis: LandlŠknisembŠtti­.
      Hide details for Lřsing sřnat÷kuLřsing sřnat÷ku
      Saursřni: sjß lei­beiningar um t÷ku saursřna.
      Enda■armsstrok (saurmenga­): Pinni er settur 1,5-2,5 cm inn fyrir enda■arm og sn˙i­ til a­ nß Ý saur ß pinnann.
      Strok frß h˙­sßrum og ■vag.
      Hrßki: MŠlt me­ a­ taka hrßka a­ morgni e­a eftir ÷ndunarŠfingar, gjarnan me­ hjßlp sj˙kra■jßlfara. MikilvŠgt er a­ senda hrßka sem kemur upp frß ne­ri ÷ndunarfŠrunum, ekki munnvatn. Uppgangi er hˇsta­ beint Ý sřnaglasi­.
      Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda
      Hide details for Sending og geymslaSending og geymsla

      Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na
      Strok mß geyma Ý stofuhita e­a kŠli, ■vagsřni og hrßkasřni skal geyma Ý kŠli. Sřnin mß geyma Ý allt a­ sˇlarhring ef t÷f ver­ur ß sendingu.
      Sřni mß flytja vi­ stofuhita.

      Hide details for Ni­urst÷­urNi­urst÷­ur

      Svar

      RŠktun
      NeikvŠ­ri rŠktun er oftast svara­ eftir tvo sˇlarhringa, en getur einnig teki­ lengri tÝma ef ˙tiloka ■arf grunsamlegar ■yrpingar. JßkvŠ­ rŠktun tekur a­ jafna­i ■rjß til fjˇra daga.
      NeikvŠtt svar: Skimun fyrir brei­virkum betalaktam÷sum (ESBL, AmpC og Karbapenemasa): NeikvŠ­ rŠktun.
      JßkvŠtt svar: JßkvŠ­ri rŠktun er svara­ me­ tegundargreiningu bakterÝu ßsamt ni­urst÷­um nŠmisprˇfa. Eftirfarandi bŠtist vi­ svari­ eftir ■vÝ hva­a brei­virkur betalaktamasi fannst.

        • Stofninn myndar brei­virkan ▀-laktamasa (AmpC)
        • Stofninn myndar brei­virkan ▀-laktamasa (ESBL)
        • Stofninn myndar brei­virkan ▀-laktamasa (karbapenemasa)

      SÚrfrŠ­ingur ß vakt hringir Ý me­h÷ndlandi lŠkni og sřkingavarnadeild ■egar grunur er um karbapenemasa myndandi bakterÝu.

      BBL (ESBL/karbapenemasi) hra­greining me­ kjarnsřrum÷gnun
      Ef sřni berst fyrir kl.15:00 virka daga og fyrir kl. 10:00 ß laugard÷gum er ni­urst÷­um svara­ samdŠgurs. Sřni Ý hra­greiningarprˇf eru a­ jafna­i ekki ger­ ß sunnud÷gum. Ef brřn ■÷rf er ß hra­greiningarprˇfi skal hafa samband vi­ vakthafandi lŠkni ß Sřkla-og veirufrŠ­ideild, sřklarannsˇkn. Ef hra­greiningarprˇf er jßkvŠtt er sřni­ sett Ý rŠktun til frekari greiningar.

        ESBL leit
        JßkvŠtt svar: J┴KVĂTT (erf­aefni ESBL* finnst). EBSL ger­ er tilgreind ß svarinu. Athugasemd kemur ß svar "Ver­ur fylgt eftir me­ rŠktun og nŠmisprˇfum"
        NeikvŠtt svar: NEIKVĂTT (erf­aefni ESBL* finnst ekki)
        *Leita­ er a­ erf­aefni eftirfarandi ESBL ger­a: (CTX-M-1 hˇp,CTX-M-2 hˇp, CTX-M-9 hˇp og SHV-ESBL). Ekki er leita­ a­ erf­aefni AmpC ensÝma.
        Ëafgerandi svar (Unresolved): ËAFGERANDI (Fylgt eftir me­ rŠktun)

        Karbapenemasa leit
        JßkvŠtt svar: J┴KVĂTT (erf­aefni karbapemasa* finnst). Karbapenemasa ger­ er tilgreind ß svarinu. Athugasemd kemur ß svar "Ver­ur fylgt eftir me­ rŠktun og nŠmisprˇfum"
        NeikvŠtt svar: NEIKVĂTT (erf­aefni karbapemasa* finnst ekki)
        *Leita­ er a­ erf­aefni eftirfarandi karbapenemasa ger­a: (KPC, NDM, VIM og OXA-48)
        Ëafgerandi svar (Unresolved): ËAFGERANDI (Fylgt eftir me­ rŠktun)

      T˙lkun
      JßkvŠtt svar ˙r hra­greiningarprˇfi gefur sterklega til kynna sřkingu e­a sřklun me­ bakterÝu sem myndar brei­virkan betalaktamasa (ESBL og Karbapenemasa) sem sÝ­an er sta­fest me­ rŠktun. NeikvŠtt svar ˙tilokar hins vegar ekki hugsanlega sřklun.
      JßkvŠtt svar ˙r rŠktun sta­festir sřklun e­a sřkingu af v÷ldum bakterÝu sem myndar brei­virkan betalaktamasa (BBL) - ESBL, AmpC og Karbapenemasa, en neikvŠtt svar ˙tilokar hins vegar ekki hugsanlega sřklun.
      Hide details for HeimildirHeimildir
      1. James H. Jorgensen og fÚl. Manual of Clinical Microbiology. ASM Press, Washington D.C.
      2. Amy L. Leber og fÚl. Clinical Microbiology Procedures Handbook. ASM Press, Washington D.C.
      3. Lei­beiningar frß Smittskyddsinstitutet.se


      Ritstjˇrn

      Gunnhildur Ingˇlfsdˇttir
      Ingunn SteingrÝmsdˇttir - ingunnst
      ËlafÝa SvandÝs GrÚtarsdˇttir
      Brynhildur Ësk PÚtursdˇttir - brynhop
      Kristjßn Orri Helgason - krisorri
      KatrÝn Helga Ëskarsdˇttir - katrinho

      Sam■ykkjendur

      ┴byrg­arma­ur

      Kristjßn Orri Helgason - krisorri

      ┌tgefandi

      KatrÝn Helga Ëskarsdˇttir - katrinho

      Upp »


      Skjal fyrst lesi­ ■ann 03/17/2013 hefur veri­ lesi­ 1 sinnum

      © Origo 2019