../ IS  
Útgefiđ gćđaskjal: Leiđbeiningar
Skjalnúmer: Rsýk-201
Útg.dags.: 06/22/2015
Útgáfa: 6.0
2.02.07.23 Sár - bakteríur, sveppir
Hide details for Rannsóknir - Heiti, ábendingar, grunnatriđiRannsóknir - Heiti, ábendingar, grunnatriđi
Heiti rannsóknar: Yfirborđssár - almenn rćktun, Yfirborđssár - svepparćktun
Samheiti:
Pöntun: Beiđni um sýklarannsókn eđa Cyberlab innan LSH. Verđ: Sjá Gjaldskrá
    Hide details for ÁbendingÁbending
    Bakteríurannsókn. Grunur um sýkt sár. Sýkingareinkenni umhverfis sáriđ; rođi, hiti, bólga og verkur.
    Bakteríur taka sér fljótlega bólfestu í brunasárum, og fótasár og legusár eru ađ jafnađi ţakin bakteríum. Ţađ er mjög mikilvćgt ađ taka sýni djúpt úr ţessum sárum ef rćktunin á ađ gefa gagnlegar upplýsingar, helst vefjabita (sjá leiđbeiningar um vefjasýni)
    Svepparannsókn. Grunur um sveppasýkingu í: (i) Skurđsárum eftir ađgerđir; (ii) alvarlegum brunasárum; (iii) sárum sem verđa til í kjölfar áverka og eru líkleg til ađ hafa mengast af umhverfissveppum. Einnig hefur myglusveppasýkingum veriđ lýst undir plástrum á ćđaleggjum og í viđkvćmri, sođinni ungbarnahúđ. Í framangreindum tilvikum er helst hćtta á myglusveppasýkingum, t.d. af völdum Aspergillus og Fusarium. Gersveppir sýkja sjaldan sár, en geta sýkt húđ og valda ţá rođahellu og útbrotum (sjá leiđbeiningar um húđsýni)
    Almennt er ekki mćlt međ svepparćktun úr opnum sárum, öđrum en ţeim sem lýst er ofar, vegna tíđrar mengunar af völdum baktería og umhverfissveppa, sem eru sjaldnast sýkingarvaldar.
    Mögulegar viđbótarrannsóknir:
    Hide details for Grunnatriđi rannsóknarGrunnatriđi rannsóknar
    Bakteríurćktun. Strok úr sárum eru rćktuđ í andrúmslofti í 2 sólarhringa. Vefjabitar eru rćktađir í fimm daga í lofti og loftfirrt. Meintir sýkingarvaldar eru tegundargreindir og gert nćmi.
    Svepparćktun. Vefjabiti er marinn. Rćktun úr vefjalausn eđa stroksýni fer fram í 3 vikur fyrir vef og 2 vikur fyrir strok. Gerđ er ćttkvíslar- eđa tegundargreining fyrir meinta sýkingarvalda. Nćmispróf eru öllu jafna ekki framkvćmd á myglusveppum. Í völdum tilfellum getur nćmispróf veriđ gagnlegt og er sveppastofn ţá sendur úr landi til prófunar. Upplýsingar um nćmispróf á gersveppum má finna í leiđbeiningum.
    Hide details for SýnatakaSýnataka
      Hide details for Ílát og áhöldÍlát og áhöld
      Strokpinni fyrir almenna sýklarannsókn .Sjá leiđbeiningar
      Vefjabita fyrir sýklarannsóknir skal setja í dauđhreinsađ ílát. Notiđ aldrei formalín fyrir sýni sem send eru á Sýklafrćđideild. Ef sýni kemst ekki á Sýklafrćđideild innan 30 mín. er ćskilegt ađ setja örfáa dropa af saltvatni í glasiđ til ađ hindra ađ sýniđ ţorni upp.
      Hide details for Gerđ og magn sýnisGerđ og magn sýnis
      Bakteríurannsókn. Taka skal eins mikiđ á bakteríupinnann og unnt er. Vefjasýni er best ađ taka eins djúpt í sárinu og mögulegt er.
      Svepparannsókn. Best er ađ fá vefjasýni úr sárjađri ; ađ öđrum kosti má taka stroksýni.
      Hide details for Lýsing sýnatökuLýsing sýnatöku
      Bakteríurannsókn. Ef ţörf er á skal hreinsa gröft og óhreinindi úr sárinu međ dauđhreinsuđu saltvatni (án rotvarnarefna). Strok eđa vefjabiti eru tekin eins djúpt úr sárinu og unnt er án ţess ađ valda skađa.
      Svepparannsókn. Best er ađ fá vefjasýni úr sárjađri og framkvćma bćđi vefjafrćđirannsókn og svepparannsókn á sýkladeild ; ţarf ţá ađ skipta bitum í tvö glös, annađ međ formalíni og hitt án formalíns (fyrir svepparannsókn á sýkladeild). Ef ţess er ekki kostur má taka strok úr sýkta svćđinu.

      Örugg losun sýnatökuefna og áhalda

    Hide details for Sending og geymslaSending og geymsla
      Hide details for Geymsla ef biđ verđur á sendinguGeymsla ef biđ verđur á sendingu
      Bakteríurannsókn. Pinna má geyma í allt ađ sólarhring í stofuhita eđa kćli. Vefjasýni er betra ađ geyma í kćli, ţau skulu berast sem fyrst, ekki seinna en innan sólarhrings.
      Svepparannsókn. Geyma viđ stofuhita og flytja á rannsóknastofu innan 2 klst og í síđasta lagi innan 24 klst.

    Hide details for NiđurstöđurNiđurstöđur
      Hide details for SvarSvar
      Bakteríurannsókn. Neikvćtt svar viđ sárastroki fćst eftir 2 daga. Neikvćđ svör viđ rćktunum á vefjasýnum berast eftir 5 daga. Jákvćđ svör gćtu tekiđ 2-3 daga í viđbót. Líklegir sýkingarvaldar eru tegundargreindir og svarađ međ nćmi.
      Svepparannsókn. Neikvćđ svör fást eftir 2 - 3 vikur, eftir tegund sýnis. Jákvćđ svör: ef ţráđsveppir sjást viđ smásjárskođun á vefjasýnum er hringt til međferđarađila.
      Hide details for TúlkunTúlkun
      Bakteríurannsókn. Staphylococcus aureus og Streptococcus pyogenes (beta hemólýtískir streptókokkar af flokki A) eru ţekktir sýkingarvaldar í sárum ásamt beta hemólýtískum streptókokkum af flokki C, G og oft Str. agalactiae (beta hemólýtískir streptókokkar af flokki B). Staphylococcus lugdunensis er eina bakterían af flokki kóagúlasa neikvćđra stafýlókokka sem talin er valda sárasýkingum.
      Corynebacterium spp. teljast yfirleitt vera hluti saklauss húđgróđurs, en geta stöku sinnum sýkt sár. Gram neikvćđir stafir eru helst álitnir sýkingarvaldar greinist ţeir í skurđsárum á kviđ. Ţeir taka sér auđveldlega bólfestu međ tímanum í flestum sárum, sérstaklega á neđri hluta líkamans og eru sjaldnast álitnir sýkingarvaldar. Alltaf er sagt frá Pseudomonas aeruginosa og gert nćmi. Nokkrar tegundir af Vibrio geta valdiđ skćđum sýkingum. Ţetta eru bakteríur sem finnast helst í heitum sjó (20°C og heitari) og sjávarfangi úr honum.
      Mun fleiri tegundir eru taldar vera marktćkar í vefjasýnum.
      Svepparannsókn. Ţegar sveppir vaxa úr sárum ţarf ađ meta hlutverk ţeirra í sárasýkingu. Myglusveppir finnast í andrúmslofti og gersveppir á húđ, hvorutveggja geta borist í sár án ţess ađ vera sýkingarvaldar. Myglusveppir geta ţó valdiđ alvarlegum sýkingum í ofangreindum tilfellum (sbr. Ábendingar) og er ćskilegt ađ fylgja greiningu ţeirra eftir međ endurtekinni sýnatöku til stađfestingar á sveppasýkingu. Einnig skal hafa í huga ađ útbreiđsla í innri líffćri getur fylgt ţessum sárasýkingum, bćđi í ađlćg líffćri og blóđleiđina.

      Mikilvćgt er ađ hafa í huga ađ greiningu sýkingar í sári skal byggja á klínísku mati. Bakteríu- og svepparćktun er til ţess ađ greina sýkingarvaldinn.



    Ritstjórn

    Erla Sigvaldadóttir
    Guđrún Svanborg Hauksdóttir
    Ingibjörg Hilmarsdóttir
    Kristján Orri Helgason - krisorri
    Theódóra Gísladóttir

    Samţykkjendur

    Ábyrgđarmađur

    Ingibjörg Hilmarsdóttir
    Kristján Orri Helgason - krisorri

    Útgefandi

    Theódóra Gísladóttir

    Upp »


    Skjal fyrst lesiđ ţann 04/29/2010 hefur veriđ lesiđ 1 sinnum

    © Origo 2019