../ IS  
Útgefiđ gćđaskjal: Leiđbeiningar
Skjalnúmer: Rsýk-341
Útg.dags.: 03/21/2022
Útgáfa: 10.0
2.02.07.16 Kynfćri - Neisseria gonorrhoea rćktun
Hide details for Rannsóknir - Heiti, ábendingar, grunnatriđiRannsóknir - Heiti, ábendingar, grunnatriđi
Heiti rannsóknar: Kynfćri kvenna - Neisseria gonorrhoeae rćktun, Kynfćri karla - Neisseria gonorrhoeae rćktun, Ytri kynfćri kvenna - Neisseria gonorrhoeae rćktun
Samheiti: Lekandarćktun
Pöntun: Beiđni um sýklarannsókn eđa Cyberlab innan LSH. Verđ: Sjá Gjaldskrá
    Hide details for ÁbendingÁbending
    Grunur um sýkingu af völdum Neisseria gonorrhoea (lekanda).

    Frćđsla um lekanda
    Neisseria gonorrhoeaeveldur kynsjúkdómnum lekanda. Bakterían er mjög viđkvćm og lifir einungis í nokkra tíma utan líkamans. Hún veldur eingöngu sýkingu hjá mönnum og sýkir slímhúđir í ţvagrás, leghálsi, endaţarmi og hálsi. Lekandi smitast oftast viđ beina snertingu slímhúđa viđ kynmök en einnig getur bakterían borist í augnslímhúđ međ sýktum vessum.

    N. gonorrhoea veldur yfirleitt stađbundinni sýkingu í ţvag- og kynfćrum. Hjá körlum er algengasta einkenniđ bráđ ţvagrásarbólga međ graftarkenndri útferđ (>80%) og/eđa sćrindi viđ ţvaglát. Konur eru oft einkennalausar en helstu einkenni eru breytt eđa aukin útferđ, kviđverkir og milliblćđingar af völdum leghálsbólgu og sćrindi viđ ţvaglát af völdum ţvagrásarbólgu. Sé móđir sýkt í fćđingu getur bakterían borist í augu nýbura og valdiđ slćmri tárubólgu (e. conjunctivitis).Sýking í endaţarmi og hálsi er oftast einkennalaus. Helstu fylgikvillar lekandasýkingar međal karla eru eistnalyppu- og eistnabólga eđa blöđruhálskirtilsbólga en hjá konum eggjaleiđara- og eggjastokkabólga (e. pelvic inflammatory disease).Bakterían getur í einstaka tilfellum (<1%) valdiđ dreifđri sýkingu međ hita, húđútbrotum og liđbólgum, liđsýkingum og jafnvel hjartaţelsbólgu.

    Algengasta og nćmasta greiningarađferđ N. gonorrhoeae er kjarnsýrumögnunarpróf (e. nucleic acid amplification test, NAAT).Einnig má greina sýkingu međ smásjárskođun og rćktun. Viđ smásjárskođun sjást bakteríurnar sem Gram neikvćđir kokkar, oftast tveir og tveir saman (diplókokkar), og dćmigert er ađ sjá ţá í tengslum viđ og/eđa innan í kleyfkjarna átfrumum. Rćktun er eina leiđin til ađ greina nćmi bakteríunnar fyrir sýklalyfjum, en sýklalyfjaónćmi hjá N. gonorrhoeae er vaxandi vandamál á heimsvísu.

    Viđ jákvćđa lekanda-erfđaefnisrannsókn skal taka strok frá viđkomandi svćđi til rćktunar áđur en međferđ er hafin.

    Samkvćmt sóttvarnalögum nr. 19/1997 er lekandi tilkynningarskyldur sjúkdómur til sóttvarnalćknis.

    Mögulegar viđbótarrannsóknir:
    Almenn rannsókn á sýnum frá kynfćrum kvenna.
    Almenn rćktun á sýnum frá kynfćrum karla.
    Leit ađ Mycoplasma og Ureaplasma
    Sérstaklega skal tekiđ fram ađ greining á Chlamydia trachomatis (klamydíu) er ekki möguleg viđbótarrannsókn. Til greiningar Chlamydia trachomatisţarf ađ taka leghálssýni á ađra gerđ pinna, eđa senda ţvagsýni, sjá leiđbeiningar. Erfđaefni N. gonorrhoeae er greint í sömu rannsókn og erfđaefni C. trachomatis.
    Hide details for Grunnatriđi rannsóknarGrunnatriđi rannsóknar
    Eingöngu er leitađ ađ Neisseria gonorrhoeae á sérstöku valćti og gert nćmispróf ef hún vex.
    Hide details for SýnatakaSýnataka
      Hide details for Lýsing sýnatökuLýsing sýnatöku
      Rćktun skal tekin međ venjulegum rćktunarpinna, sjá efniviđ til sýnatöku.

      Hjá karlmönnum skal tekiđ strok frá ţvagrás. Hjá körlum sem stunda kynlíf međ körlum er mjög mikilvćgt ađ taka einnig sýni frá hálsi og endaţarmi. Sé einungis tekiđ sýni frá ţvagrás er hćtta á ađ missa af allt ađ helmingi lekandasýkinga í ţessum hópi.

      Hjá konum skal tekiđ strok frá leghálsi en taka má strok frá leggöngum. Nćmi rannsóknarinnar eykst ef einnig er tekiđ sýni frá ţvagrás og endaţarmi, en 5% kvenna eru einungis međ bakteríuna í endaţarmi. Viđ einkenni frá hálsi skal einnig tekiđ hálsstrok.

      Viđ grun um augnsýkingu skal tekiđ augnstrok.

      Viđ jákvćđa lekanda-erfđaefnisrannsókn skal taka strok frá viđkomandi svćđi til rćktunar áđur en međferđ er hafin (3). Ţó ber ađ athuga ađ ţvagsýni er óhćft til rćktunar. Í ţeim tilvikum ţar sem lekanda-erfđaefnisrannsókn á ţvagi er jákvćđ ćtti ţví ađ senda ţvagrásarstrok frá körlum og leghálsstrok frá konum í rćktun.

      Örugg losun sýnatökuefna og áhalda

    Hide details for Sending og geymslaSending og geymsla
      Hide details for Geymsla ef biđ verđur á sendinguGeymsla ef biđ verđur á sendingu
      Bakterían er mjög viđkvćm og lifir einungis í nokkra tíma utan líkamans. Sýniđ skal senda sem fyrst á sýkla- og veirufrćđideild. Ef sending sýnis dregst skal geyma ţađ viđ stofuhita eđa í kćli. Ákjósanlegt er ađ sýniđ komi á sýkla- og veirufrćđideild innan tveggja klukkustunda frá sýnatöku. Ef ţví er ekki viđ komiđ skal koma ţví eigi síđar en einum sólarhring eftir sýnatöku.

    Hide details for NiđurstöđurNiđurstöđur
      Hide details for SvarSvar
      Neikvćđri rćktun er svarađ út eftir ţrjá sólarhringa, en jákvćtt svar berst yfirleitt eftir fjóra daga.
      Hide details for TúlkunTúlkun
      Neisseria gonorrhoeae telst alltaf vera meinvaldandi. Greinist bakterían ţarf ađ međhöndla einstaklinginn og mjög mikilvćgt er ađ leita ađ öđrum sem hugsanlega eru smitađir og međhöndla ţá líka.

    Hide details for HeimildirHeimildir
    1. Jorgensen JH, Pfaller MA og fél. Manual of Clinical Microbiology. ASM Press, Washington D.C.
    2. Amy L. Leber og fél. Clinical Microbiology Procedures Handbook. ASM Press, Washington D.C.
    3. Leiđbeiningar sóttvarnalćknis um greiningu og međferđ lekanda, klamydíu, sárasóttar og HIV. Embćtti landlćknis, útgáfa 1.0, nóvember 2019.

      Ritstjórn

      Lena Rós Ásmundsdóttir - lenaros
      Katrín Helga Óskarsdóttir - katrinho
      Álfheiđur Ţórsdóttir - alfheidt
      Sara Björk Southon - sarabso

      Samţykkjendur

      Ábyrgđarmađur

      Lena Rós Ásmundsdóttir - lenaros

      Útgefandi

      Katrín Helga Óskarsdóttir - katrinho

      Upp »


      Skjal fyrst lesiđ ţann 04/29/2010 hefur veriđ lesiđ 62004 sinnum