../ IS  
┌tgefi­ gŠ­askjal: Vinnulřsing
Skjaln˙mer: LSH-3319
┌tg.dags.: 06/08/2021
┌tgßfa: 3.0
27.00.05.01.01 COVID-19 - bein a­koma sj˙kra■jßlfara
    Hide details for TilgangurTilgangur
    A­ lřsa sÚrhŠf­ri sj˙kra■jßlfun sj˙klinga me­ COVID-19. Ůessar upplřsingar eru samkvŠmt bestu ■ekkingu til ■essa dags og ver­a endursko­a­ar eftir ■vÝ sem ■ekking ß COVID-19 eykst.

    Var˙­arrß­stafanir
    Nota­ur er hlÝf­arb˙na­ur en til vi­bˇtar notar starfsma­ur FFP3/N99 grÝmu inni ß stofu sj˙klings ef me­fer­ beinist a­ ÷ndunarvegi e­a lei­ir til aukningar ß loftbornu smiti.

    Ůegar sj˙klingur hˇstar er hann be­inn um a­ sn˙a h÷f­i til hli­ar frß starfsmanni, hˇsta Ý brÚf e­a nota grÝmu ef starfsma­ur er Ý minna en tveggja metra fjarlŠg­
    Hide details for Hver framkvŠmir og hvenŠrHver framkvŠmir og hvenŠr
    Sj˙kra■jßlfari me­ reynslu Ý ■jßlfun sj˙klinga me­ skerta starfsemi ÷ndunarfŠra eins og lřst er Ý framkvŠmd.
    Hide details for FramkvŠmdFramkvŠmd
      Hide details for Almennt um sj˙kra■jßlfun sj˙klinga me­ COVID-19 veirusřkinguAlmennt um sj˙kra■jßlfun sj˙klinga me­ COVID-19 veirusřkingu
      Sj˙kra■jßlfun fyrir sj˙kling me­ COVID-19 er einstaklingsbundin og byggist ß mati sj˙kra■jßlfara ß n˙verandi ßstandi sj˙klings, auk fyrra heilsufars sem gŠti haft ßhrif.
      Markmi­i­ er a­ bŠta starfsemi lungna, draga ˙r ska­legum ßhrifum r˙mlegu ß lÝkamann og auka hreyfigetu og fŠrni.
      Hide details for Sko­un og matSko­un og mat
      Fari­ er yfir eftirfarandi ■Štti og ■eir metnir
      • Saga n˙verandi sj˙kdˇms
      • Heilsufarssaga
      • Myndgreining af lungum

      N˙verandi ßstand
      • Horft er ß: Me­vitund, blßma, ÷ndunarvinnu, virkni a­sto­ar÷ndunarv÷­va, ÷ndunartÝ­ni, mŠ­i, ÷ndunarmynstur, hˇsta (hˇstakraft, ■urr hˇsti, blautur hˇsti), uppgang, hvŠsandi ÷ndun (obstruction), brjˇstverki, hjartslßttartÝ­ni, blˇ­■rřsting, s˙refnis■÷rf (O2L/mÝn e­a %O2), s˙refnismettun.
      • Sko­a­: Índunarhreyfingar, lungnahlustun, hreyfigeta, metin hŠtta ß fŠrnisker­ingu, verkir.
      Hide details for HreyfingHreyfing
      Hreyfing hjß sj˙klingi sem andar sjßlfur
      Hreyfing Ý upprÚtta st÷­u bŠtir skilvirkni lungnanna.
      Ăskilegt er a­ sj˙klingur setjist fram ß stokk e­a Ý stˇl a­ lßgmarki tvisvar ß dag, 20 mÝn˙tur Ý senn frß upphafi veikinda, me­ tilliti til ßstands sj˙klings og ÷ryggi. Hreyfing er aukin stigvaxandi frß degi til dags ■ar til fyrri hreyfigetu er nß­.

      Hreyfing hjß sj˙klingi sem er Ý ÷ndunarvÚl
      St÷­ubreytingar og legust÷­ur eru mikilvŠgar til a­ hindra sßramyndun og li­kreppur
      Ef ÷ndunarvÚlame­fer­ hjß sj˙klingi sem er me­ COVID-19 er lengri en 4-5 dagar eru daglega veittar Šfingar til a­ vi­halda li­ferli og v÷­vastyrk.
      Eins fljˇtt og unnt me­ tilliti til ßstands sj˙klings og ÷ryggis er er hafin hreyfing Ý upprÚtta st÷­u me­ stigvaxandi ßlagi: HŠkka h÷f­alag sj˙klings, setjast fram ß r˙mstokk, setjast Ý stˇl, standa upp, jafnvŠgi, hreyfifŠrniŠfingar og ganga ß sta­num.
    Sj˙klingur me­ fŠrnissker­ingu
      Ůjßlfun felur Ý sÚr eftirfarandi: Sn˙ningar Ý r˙mi, setjast ß stokk, setjafnvŠgi, fara ˙r sitjandi st÷­u Ý standandi (sit-to-stand), jafnvŠgi standandi, ganga ß sta­num, ganga Ý g÷ngugrind, standgrind, standbekkur, ganga ßn stu­nings, fŠrni■jßlfun, ADL ■jßlfun. Notu­ eru einnota ßh÷ld, t.d. styrktarteygjur frekar en lˇ­ og sandpokar. Haft er samrß­ vi­ sřkingavarnadeild Ý sÝma 1414 var­andi notkun tŠkja og sˇtthreinsun ß ■eim.
      Hide details for A­fer­ir lungnasj˙kra■jßlfunarA­fer­ir lungnasj˙kra■jßlfunar
      • Ef sj˙klingur er me­ brß­a ÷ndunarbilun, ■ß lei­ir aukin ÷ndunarvinna til hra­rar og grunnrar ÷ndunar. MikilvŠgt er ■ß a­ auka ekki ß vinnu ÷ndunarv÷­vanna. Sj˙kra■jßlfari gefur ■ß rß­leggingar um legust÷­ur og hvÝldarst÷­ur. Vi­eigandi a­fer­ir lungnasj˙kra■jßlfunar eru valdar eftir ßstandi sj˙klings og a­ mati sj˙kra■jßlfara. FrŠ­sluefni er afhent ■egar ßstand sj˙klings leyfir: COVID-19 - ÷ndun og hreyfing.

      A­fer­ir lungnasj˙kra■jßlfunar
      "Active Cycle of Breathing Control (ACBT)" er samansett af střr­ri ÷ndun, ■an÷ndun og hˇstatŠkni (huff)
        • Střr­ ÷ndun
          • Jafnvel nota ˙t÷ndun me­ blßsturshljˇ­i (mˇtst÷­u-˙t÷ndun)
        • Ůan÷ndun
          • Jafnvel stoppa Ý fullri inn÷ndun Ý 3 sek˙ndur til a­ bŠta loftdreifingu ef sj˙klingur ■olir og er ekki me­ of■anin lungu vegna langvinnrar lungnateppu.
          • HŠgt er a­ kenna ,,breath stacking" ef sj˙klingur ß Ý erfi­leikum me­ ■ani­, ■ß eru dregnir inn margir litlir andadrŠttir til a­ fylla lungum. Ekki er hŠgt a­ nota ■essa a­fer­ ef ÷ndunartÝ­ni er hr÷­.
          • Eftir a­ brß­afasa ARDS lřkur er sj˙klingi kennd ■an÷ndun til a­ auka eftirgefanleika lungna
        • HˇstatŠkni (huff)
          • Langt og mj˙kt huff til a­ fŠra slÝm ofar
          • Stutt og hratt huff til a­ fŠra slÝmi­ frß dřpri svŠ­um ofar og upp Ý ßtt a­ munni.

      PEP e­a Acapella (OPEP): Ef PEP flauta er notu­ ■arf mˇtst÷­ustykki a­ sn˙a ni­ur svo sj˙klingur blßsi lofti ni­ur Ý kj÷ltu. Nota hˇstatŠkni (huff ß milli lota). Best er a­ standa til hli­ar vi­ Ý tveggja metra fjarlŠg­ e­a fyrir aftan sj˙kling ef kostur er.
      VÝbrationir, bank og ÷nnur hˇstahjßlp: Er nota­ ef skortur er ß samvinnu vi­ sj˙kling. Ni­urst÷­ur rannsˇkna sty­ja ekki lungnabank.

      ŮanŠfingar me­ Voldyne e­a Incentive spirometry.

      A­fer­ir til a­ draga ˙r mŠ­i og střra ÷ndun
      • HvÝldarst÷­ur
        • Sitja me­ framhalla og sty­ja handleggjum ß bor­ e­a ß hnÚn.
        • HŠkka h÷f­alag r˙ms Ý 30-40░, og hŠkka a­eins undir hnjßm til a­ hindra a­ sj˙klingur renni ni­ur, setja kodda undir handleggi
      • Bjargrß­
        • Kenna střr­a ÷ndun me­ blßsturshljˇ­i
        • Anda Ý takt vi­ hreyfingu / g÷ngu
        • Ganga vi­ lßga g÷ngugrind
        • Nota O2 vi­ hreyfingu og ßlag

      HˇstavÚl
      HˇstavÚl er almennt ekki notu­ ef sj˙klingur er me­ ARDS e­a langvinna lungnateppu vegna hŠttu ß barotrauma. HˇstavÚl er stundum notu­ hjß sj˙klingi sem er me­ krˇnÝskt skertan hˇstakraft og notar hˇstavÚl heima ef um slÝms÷fnun er a­ rŠ­a, en Ý samrß­i vi­ sÚrfrŠ­ilŠkni sj˙klings.
      Hide details for EndurhŠfingEndurhŠfing
      Sj˙kra■jßlfun hefst vi­ innl÷gn og heldur ßfram ■ar til sj˙klingur hefur nß­ fyrri fŠrni, styrk og ■oli. A­rir faghˇpar koma inn Ý endurhŠfingu ■egar einangrun hefur veri­ aflÚtt.

      COVID-19 sj˙kdˇmurinn felur Ý sÚr mikla bˇlgusv÷run (high inflammatory burden) sem getur leitt til bˇlgu Ý hjartav÷­va og hjartslßttarˇreglu. Margir sj˙klingar (40%) upplifa mikla ■reytu. Ekki er vita­ hvernig sj˙klingar sem eru ß batavegi eftir COVID-19 breg­ast vi­ mi­lungs til erfi­ri lÝkamlegri ßreynslu. Ůess vegna er mŠlt me­ lÚttri lÝkamlegri ßreynslu fyrstu 6-8 vikurnar. LŠknir og sj˙kra■jßlfari metur ■÷rf ß ■verfaglegri endurhŠfingu me­ fleiri fagstÚttum ■egar brß­afasa er loki­. Vi­ ˙tskrift af sj˙krah˙si ■arf a­ meta hreyfigetu, einkenni (mŠ­i, ■reytu, verki), ■÷rf fyrir s˙refnisgj÷f, nŠringarßstand, ■÷rf fyrir sßlfrŠ­ilegan e­a fÚlagslegan stu­ning.

      Daglegar mŠlingar til a­ fylgjast me­ framvindu lÝkamlegrar endurhŠfingar
      • BORG skali 0-10
      • ICU-mobility scale
      • Elderly Mobility Scale
      • G÷ngugeta
        • me­ e­a ßn g÷ngugrindar
        • a­sto­ eins e­a tveggja, undir eftirliti e­a sjßlfbjarga
        • gengnir metrar
      • 5x sit-to-stand
      • V÷­vastyrkur er mŠldur ef um er a­ rŠ­a v÷­vaveikleika (MRC-SS)

      Ůjßlfun
      • Fer fram Ý herbergi sj˙klings ■ar til einangrun er aflÚtt.
      • ÍndunarŠfingar eftir ■÷rfum, sjß a­fer­ir lungnasj˙kra■jßlfunar ofar.
      • Nota­ar eru a­fer­ir lungnaendurŠfingar samkvŠmt yfirlřsingu "American Thoracic Society & European Respiratory Society".
      • Fyrstu 6-8 vikurnar er mŠlt me­:
        • Ůjßlfun af litlu ßlagi
        • A­ halda mŠ­i og ■reytu <3 ß BORG mŠ­iskala
        • A­ nota O2 Ý ■jßlfun ef ■arf og meta s˙refnismettun. Ekki er mŠlt me­ NIV vi­ ■jßlfun.
        • A­ hafa Ý huga raf÷rvun (NMES) ß sj˙klinga sem eru me­ mikla v÷­varřrnun og v÷­vaveikleika
      • Ůar til nřrri ■ekking kemur fram er ekki mŠlt me­ a­ nota hˇp■jßlfun fyrir sj˙klinga me­ COVID-19.
    Hide details for HeimildirHeimildir
    1. Kofod LM, Hansen MB, Philipsen LKD, Brocki BC. Anbefalet fysioterapi til patienter med COVID-19. Paa vegna af Dansk Selskap for Hjerte- og Lungefysiotherapy. 19.mars 2020. https://www.fysio.dk/globalassets/documents/nyheder/2020/fysioterapi-covid19-anbefalinger.pdf Sˇtt 24. mars 2020.
    2. Lazzeri M, Lanza A, Bellini R, Bellofiore A, Cecchetto S, Colombo A, D┤Abosca FD, Del Monaco C, Gaudiello G, Paneroni M, Privitera E, Retucci M, Rossi V, Santambrogio M, Sommariva M, Frigerio P. Respiratory physiotherapy in patients with COVID-19 infection in acute setting: A Position Paper of the Italian Association of Respiratory Physiotherapists (ARIR). Monaldi Archives for Chest Disease. 2020;90:1285
    3. Main E and Denehy L. Cardiorespiratory Physiotherapy, Adults and Paediatrics. Elsevier, 2016.
    4. Moses R. Physioplus course on Corona Disease Program. https://members.physio-pedia.com/2020/03/15/coronavirus-disease-programme/ Sˇtt 23. mars 2020.
    5. Spruit MA, Holland AE, Singh SJ, Troosters T. Report of an ad-hoc international task force to develop an expert-based opinion on early and short-term rehabilitative interventions after the acute hospital setting in COVID-19 survivors. Version April 3rd.2020.https://ers.app.box.com/s/npzkvigtl4w3pb0vbsth4y0fxe7ae9z9 Sˇtt 17. aprÝl 2020.
    6. Thomas P, Baldwin C, Bissett B, Boden I, Gosselink R, Granger CL, Hodgson C, Jones AYM, Kho ME, Moses R, Ntoumenopoulos G, Parry SM, Patman S, van der Lee L. Physiotherapy management for COVID-19 in the acute hospital setting. Recommendations to guide clinical practice. Journal of Physiotherapy. 2020;66(2)73-82. https://doi.org/10.1016/j.jphys.2020.03.011
    7. Zhu C. Wu Y, Liu H. Early pulmonary rehabilitation for SARS-CoV-2 pneumonia. Experience from an intensive care unit outside of the Hubei province in China. Heart & Lung. (2020). Sˇtt 20.04.20 https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0147956320301412?via%3Dihub

Ritstjˇrn

Harpa H Sigur­ardˇttir
Anna MarÝa ١r­ardˇttir
Gu­r˙n Bragadˇttir - gudbraga
Ël÷f R ┴mundadˇttir
Sˇlveig Steinunn Pßlsdˇttir - solveipa

Sam■ykkjendur

┴byrg­arma­ur

Ragnhei­ur S Einarsdˇttir

┌tgefandi

Gu­r˙n Bragadˇttir - gudbraga

Upp »


Skjal fyrst lesi­ ■ann 04/29/2020 hefur veri­ lesi­ 362 sinnum