../ IS  
┌tgefi­ gŠ­askjal: Lei­beiningar
Skjaln˙mer: Rsřk-334
┌tg.dags.: 11/12/2022
┌tgßfa: 12.0
2.02.07.01 Augu - bakterÝur, sveppir, Acanthamoeba
Hide details for Rannsˇknir - Heiti, ßbendingar, grunnatri­iRannsˇknir - Heiti, ßbendingar, grunnatri­i
Heiti rannsˇkna:
    Strok frß augnslÝmh˙­ - almenn rŠktun
    Strok frß augnslÝmh˙­ - svepparŠktun
    Sřni frß auga/ßstunga/skaf - almenn/anaerob rŠktun
    Sřni frß auga/ßstunga/skaf - svepparŠktun
    Am÷buleit

P÷ntun: Bei­ni um sřklarannsˇkn e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß
    Hide details for ┴bending┴bending
    1. Grunur um bakterÝu- e­a sveppasřkingu Ý slÝmh˙­ augans, hornhimnu e­a dřpra Ý augnk˙lunni. Sveppasřkingar Ý hornhimnu ver­a venjulega Ý kj÷lfar ßverka e­a skur­a­ger­ar; sřkingar Ý augnknetti eru oftast blˇ­bornar, en geta lÝka or­i­ Ý kj÷lfar ßverka e­a skur­ager­a.
    2. Grunur um Acanthamoeba sřkingu Ý hornhimnu, sem lřsir sÚr venjulega me­ hornhimnusßri. Leitast skal vi­ a­ rannsaka bŠ­i hornhimnu og linsur (og fylgihluti ■eirra).

    M÷gulegar vi­bˇtarrannsˇknir:
      • BerklarŠktun
      • LekandarŠktun (■a­ er ekki vÝst a­ lekandi greindist vi­ almenna rŠktun)
      • Greining ß Chlamydia trachomatis og Neisseria gonorrhoeaeme­ kjarnsřrum÷gnunara­fer­, athugi­, ■a­ ■arf annars konar sřni, strok ß Cobas pinna og flutningsŠti. Sjß lei­beiningar.
    Hide details for Grunnatri­i rannsˇknarGrunnatri­i rannsˇknar
    BakterÝurannsˇkn
    Sřni frß slÝmh˙­ augans (tßru): RŠkta­ Ý andr˙mslofti. Meintir sřkingarvaldar eru tegundargreindir og gert nŠmi.
    Skaf e­a vefjabiti frß hornhimnu, e­a sřni frß augnk˙lunni: RŠkta­ Ý andr˙mslofti og vi­ loftfirr­ skilyr­i. Allt sem rŠktast er ßliti­ m÷gulegur meinvaldur. Gefin er ˙t tegundargreining me­ nŠmisprˇfi. Sřnin eru smßsjßrsko­u­ sÚ ■ess nokkur kostur. Oft er sřni­ ■ˇ mj÷g lÝti­ og tali­ mikilvŠgara a­ sß ■vÝ ÷llu til a­ hafa rŠktunina sem nŠmasta (ekki ey­a stˇrum hluta ■ess Ý smßsjßrsko­un).
    Svepparannsˇkn
    RŠktun fer fram ß Sabouraud Šti Ý 3 vikur, vi­ 30░C. Allur grˇ­ur er greindur me­ vi­eigandi a­fer­um. Upplřsingar um nŠmisprˇf mß finna Ý lei­beiningum.Sřnin eru smßsjßrsko­u­ sÚ ■ess nokkur kostur. Oft er sřni­ ■ˇ mj÷g lÝti­ og tali­ mikilvŠgara a­ sß ■vÝ ÷llu til a­ hafa rŠktunina sem nŠmasta en a­ ey­a stˇrum hluta ■ess Ý smßsjßrsko­un.
    Acanthamoeba
    Vefjasřni er rŠkta­ Ý bakterÝulausn ß nŠringarlausum agar, og ef nŠgilegt magn fŠst er ■a­ einnig smßsjßrsko­a­ eftir litun. Sama gildir um linsur og v÷kva Ý linsuboxi og fl÷sku (botnfalli sß­ eftir ■eytivindun).
    Hide details for FaggildingFaggilding
    Sjß yfirlit yfir faggildar/ˇfaggildar rannsˇknir ß Sřkla- og veirufrŠ­ideild hÚr.

Hide details for SřnatakaSřnataka
    SlÝmh˙­abˇlga (conjunctivitis): strokpinni fyrir almenna rŠktun
    Hornhimnusřking og sřking Ý augnknetti: best a­ setja sřni beint ß Šti og gler (sjß "Lřsing sřnat÷ku"), a­ ÷­rum kosti skal setja sřni Ý dau­hreinsa­ Ýlßt me­ utanßskr˙fu­u loki.
    SlÝmh˙­abˇlga (conjunctivitis): stroksřni frß slÝmh˙­ augans (tßru)
    Hornhimnusřking: gott skaf e­a vefjabiti
    Sřking Ý augnknetti: ßstungusřni
    Grunur um Acanthamoeba sřkingu: auk sřnis frß auga skal senda linsur, linsubox og linsuv÷kvi ß SřklafrŠ­ideild.
    Hide details for Lřsing sřnat÷kuLřsing sřnat÷ku
    Sřni frß slÝmh˙­ augans (tßru):
    MikilvŠgt er a­ taka sřni ß­ur en sřklalyf e­a deyfidropar me­ rotvarnarefnum hafa veri­ sett Ý auga­. Nota­ur er venjulegur bakterÝurŠktunarpinni. Greftri er stroki­ af augnslÝmh˙­inni me­ pinnanum, oft Ý kverkinni vi­ ne­ra augnloki­. Ef ekki er gr÷ft a­ sjß er pinninn lßtinn liggja skamma stund a­ slÝmh˙­inni.
    Skaf/vefjabiti frß hornhimnu e­a sřni frß augnknetti: Ůessi sřni eru eing÷ngu tekin af augnlŠkni (oft vi­ a­ger­ e­a ßstungu); undirb˙ningur er Ý samrŠmi vi­ ■a­. Ăskilegt er a­ setja skaf og ßstungusřni beint ß Šti og smßsjßrgler, ■annig fŠst besta nřting ß ■essum litlu sřnum. ATHUGIđ : Šskilegt er a­ hafa samrß­ vi­ SřklafrŠ­ideild vegna rannsˇknar svo a­ velja megi heppilegustu rannsˇknara­fer­ir Ý hverju tilviki.

    Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

Hide details for Sending og geymslaSending og geymsla
    Hide details for Geymsla ef bi­ ver­ur ß sendinguGeymsla ef bi­ ver­ur ß sendingu
    RŠktunarpinna mß geyma Ý einn sˇlarhring Ý kŠli e­a stofuhita.
    Ínnur sřni skal geyma vi­ stofuhita og flytja ß rannsˇknastofu < 15 mÝn., og Ý sÝ­asta lagi innan 24 klst. Linsur, linsubox og – v÷kva skal geyma vi­ stofuhita og senda ß rannsˇknastofu vi­ fyrsta tŠkifŠri.

Hide details for Ni­urst÷­urNi­urst÷­ur
    Hide details for SvarSvar
    BakterÝurannsˇkn: Sřni frß slÝmh˙­ augans (tßru): Sřni­ er rŠkta­ Ý tvo sˇlarhringa, jßkvŠtt svar gŠti teki­ lengri tÝma
    Skaf/vefjabiti frß hornhimnu e­a sřni frß augnk˙lunni: Sřni­ er rŠkta­ Ý fimm sˇlarhringa. JßkvŠ­ rŠktun gŠti teki­ lengri tÝma. Vi­ ßkve­nar a­stŠ­ur er lßti­ vita sÝmlei­is strax og eitthva­ rŠktast ˙r skaf- og ßstungusřnum. Nßnari greining og nŠmisprˇf liggja venjulega fyrir einum til ■remur d÷gum sÝ­ar.
    Svepparannsˇkn: NeikvŠ­ sv÷r fßst eftir 3 vikur. JßkvŠ­ sv÷r: Ef sveppir greinast Ý ßstungusřni frß auga, venjulega innan 7 daga, er hringt til me­fer­ara­ila; endanlegar ni­urst÷­ur me­ greiningu sveppa fylgja.
    Acanthamoeba: NeikvŠ­ sv÷r fßst eftir 21 daga. Skßlar eru sko­a­ar daglega fyrstu 9 dagana en sÝ­an 3svar Ý viku ■ar til rŠktun lřkur; ef am÷bur rŠktast er hringt Ý me­fer­ara­ila. Sama gildir um jßkvŠ­ar ni­urst÷­ur ˙r smßsjßrsko­un ß sřni.
    Hide details for T˙lkunT˙lkun
    Sřni frß slÝmh˙­um augans:
    BakterÝur: LÝklegir meinvaldar eru tegundargreindir og gefi­ er ˙t nŠmisprˇf. Nokkrar ■eirra bakterÝa sem helst eru taldar geta valdi­ sřkingum eru: Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, Haemophilus influenzae, Streptococcus pyogenes (Str.gr.A) og Moraxella catarrhalis. SjaldgŠfari sřkingarvaldar eru Pseudomonas aeruginosa, Neisseria meningitidis, Neisseria gonorrhoeae, Chlamydia trachomatis(rŠktast ekki me­ ■essari a­fer­) og hugsanlega Enterobacteriaceae. Kˇag˙lasa neikvŠ­ir stafřlˇkokkar, alfa hemˇlřtÝskir streptˇkokkar og corynebacteriur eru a­ jafna­i ekki ßlitnir meinvaldar Ý hraustu fˇlki. Mengun sřnis af h˙­flˇru getur leitt til falskt jßkvŠ­rar rŠktunar og neikvŠ­ rŠktun ˙tilokar ekki sřkingu.
    Sveppir: Sveppir sřkja venjulega ekki slÝmh˙­ir augans, a­ hornhimnu undanskilinni. JßkvŠ­a svepparŠktun frß slÝmu ber a­ t˙lka ˙t frß sveppategund, magni og klÝnÝsku ßstandi.
    Acanthamoeba: jßkvŠ­ rannsˇkn ˙r hornhimnustroki ßsamt dŠmiger­um klÝnÝskum einkennum bendir til am÷busřkingar. SlÝk sřni henta ■ˇ ekki vel til greiningar og neikvŠ­ rannsˇkn ˙tilokar ekki sřkingu.
    Skaf frß hornhimnu e­a sřni frß augnk˙lunni:
    BakterÝur: Allt sem rŠktast er ßliti­ m÷gulegur meinvaldur.
    Sveppir: Hlutverk sveppa sem greinast Ý sřnum frß hornhimnu skal meta Ý samrŠmi vi­ tegund svepps, ni­urst÷­ur smßsjßrsko­unar og annarra rannsˇkna (ef vi­ ß) og einkennum. Sveppasřkingar Ý hornhimnu e­a Ý augnknetti eru venjulega af v÷ldum Candida e­a myglusveppa (Fusarium, Aspergillus ofl.).
    Acanthamoeba: jßkvŠ­ rannsˇkn ˙r hornhimnuskafi ßsamt dŠmiger­um klÝnÝskum einkennum bendir til am÷busřkingar. NeikvŠ­ rannsˇkn ˙tilokar ekki sřkingu.

Hide details for HeimildirHeimildir
  1. Karen C. Carroll og Michael A. Pfaller. Manual of Clinical Microbiology. ASM Press, Washington D. C.

    Ritstjˇrn

    Lena Rˇs ┴smundsdˇttir - lenaros
    ËlafÝa SvandÝs GrÚtarsdˇttir
    SigrÝ­ur Ëlafsdˇttir
    Kristjßn Orri Helgason - krisorri
    KatrÝn R˙n Jˇhannsdˇttir - katrinrj
    Ingibj÷rg Hilmarsdˇttir
    KatrÝn Helga Ëskarsdˇttir - katrinho
    ┴lfhei­ur ١rsdˇttir - alfheidt
    Sara Bj÷rk Southon - sarabso

    Sam■ykkjendur

    ┴byrg­arma­ur

    Kristjßn Orri Helgason - krisorri
    Ingibj÷rg Hilmarsdˇttir

    ┌tgefandi

    ┴lfhei­ur ١rsdˇttir - alfheidt

    Upp »


    Skjal fyrst lesi­ ■ann 04/29/2010 hefur veri­ lesi­ 90092 sinnum