../ IS  
┌tgefi­ gŠ­askjal: Lei­beiningar
Skjaln˙mer: Rsřk-072
┌tg.dags.: 11/02/2018
┌tgßfa: 10.0
┴b.ma­ur: krisorri Ingibj÷rg Hilmarsdˇttir Gu­r˙n Svanborg Hauksdˇttir

2.02.07.01 Blˇ­ - bakterÝur, sveppir, mřkˇbakterÝur

Hide details for Rannsˇknir - Heiti, ßbendingar, grunnatri­iRannsˇknir - Heiti, ßbendingar, grunnatri­i
Heiti rannsˇkna: Blˇ­ - almenn rŠktun, Blˇ­ - svepparŠktun, Blˇ­ - rŠktun vegna hjarta■elsbˇlgu, Blˇ­ - mřkˇbakterÝurŠktun
Samheiti: Blˇ­rŠktun, svepparŠktun ˙r blˇ­i, endocarditis, berklarŠktun
P÷ntun: Bei­ni um sřklarannsˇkn e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß
    Hide details for ┴bending┴bending
    BakteriurŠktun. Grunur um blˇ­sřkingu e­a hjarta■elsbˇlgu (endocarditis) af v÷ldum bakterÝa. Grunur um bakterÝumengun Ý blˇ­i sem Štla­ er til blˇ­gjafar.
    SvepparŠktun. Grunur um blˇ­sřkingu af v÷ldum sveppa hjß einstaklingum sem hafa skertar varnir, s.s. ˇnŠmisbŠlingu af v÷ldum krabbameinslyfja e­a undangengna skur­a­ger­ir ß meltingarvegi e­a hjarta. Grunur vaknar venjulega ■egar sj˙klingur hefur vi­varandi hita e­a sřkingareinkenni eftir nokkurra daga sřklalyfjagj÷f.
    MřkˇbakterÝurŠktun. (1) Grunur um ˙breidda sřkingu af v÷ldum mřkˇbakterÝa, sÚrstaklega ˙r M. tuberculosis komplex og M. avium komplex hjß ˇnŠmisbŠldum einstaklingum. (2) Eftirlit eftir me­fer­.
    Hide details for Grunnatri­i rannsˇknarGrunnatri­i rannsˇknar
    BakterÝurŠktun. RŠktun ß blˇ­i Ý fl÷skum me­ fljˇtandi Šti. Fl÷skurnar eru řmist au­kenndar me­ grŠnum lit (Štla­ar fyrir lofthß­ar ÷rverur/valbundnar loftfŠlur), e­a appelsÝnugulum (fyrir loftfŠlnar ÷rverur) og hafa innbygg­an litvÝsi sem skiptir lit vi­ efnaskipti ÷rvera. Litaskiptin eru numin af BacT/Alert tŠkjab˙na­i. Greinist ummerki um v÷xt Ý fljˇtandi Šti er sß­ ˙r fl÷skunni ß skßlar og tegundargreining og nŠmisprˇf ger­. Fl÷skurnar fara Ý tŠki­ strax vi­ komu ß SřklafrŠ­ideild LSH og eru ■ar Ý 5 daga. Vi­ grun um hjarta■elsbˇlgu stendur rŠktun Ý 7 daga.
    SvepparŠktun. Blˇ­fl÷skurnar eru Ý BacT/Alert tŠkinu Ý 7 daga. Vi­ merki um v÷xt er sß­ ˙r fl÷skunni ß skßlar. Allir meinvaldandi sveppir eru tegundargreindir og nŠmisprˇf framkvŠmd ß gersveppum. Upplřsingar um nŠmisprˇf mß finna Ý lei­beiningum.
    MřkˇbakterÝurŠktun. Ekki er hŠgt a­ nota venjulegar BacT/Alert fl÷skur (fyrir almenna bakterÝurŠktun) til rŠktunar ß MřkˇbakterÝum ˙r blˇ­i, heldur ver­ur a­ nota ÷nnur sřnat÷kuÝlßt, sjß lei­beiningar um sřnat÷ku: Blˇ­rŠktun-fullor­nir. Sřni­ er sent til Statens Serum Institut Ý Kaupmannah÷fn ■ar sem rŠktun og greining MřkˇbakterÝunnar eru ger­. Alltaf eru ger­ nŠmisprˇf ß M. tuberculosis komplex, en bi­ja ■arf sÚrstaklega um nŠmisprˇf ß ÷­rum tegundum.
    Hide details for SřnatakaSřnataka
      Hide details for SÚrst÷k tÝmasetning sřnat÷kuSÚrst÷k tÝmasetning sřnat÷ku
      • Sem fyrst vi­ hita e­a hroll.
      • ┴­ur en sj˙klingi er gefi­ sřklalyf e­a breytt um sřklalyf.
      • Ef sj˙klingur er ■egar kominn ß sřklalyf er best a­ taka sřnin ■egar blˇ­■Úttni sřklalyfjanna er hva­ minnst.
      • Ef ekki er ■÷rf ß a­ hefja sřklalyfjagj÷f strax, ■ß er Šskilegt a­ lßta lÝ­a nokkurn tÝma milli t÷ku blˇ­rŠktana.
      • Strax og grunur leikur ß a­ blˇ­ til blˇ­gjafar geti veri­, e­a hafi veri­, menga­ af bakterÝum e­a sveppum.
      Hide details for Ger­ og magn sřnisGer­ og magn sřnis
      Almennar lei­beiningar

      Blˇ­ og svepparŠktun:
      • Ein blˇ­rŠktun = Blˇ­, teki­ vi­ eina ßstungu. Oftast skipt ß tvŠr fl÷skur (til aerob og anaerob rŠktunar) og kallast ■vÝ eitt (blˇ­rŠktunar-)sett. Ef mj÷g lÝti­ magn sřnis, t.d. frß ungb÷rnum er allt sřni­ sett ß eina fl÷sku (PF, sbr. hÚr a­ ofan). Blˇ­rŠktun, hvort sem h˙n skiptist ß eina e­a fleiri fl÷skur, telst jßkvŠ­ ef ein e­a fleiri fl÷skur eru jßkvŠ­ar.
      • Velji­ mismunandi sřnat÷kusta­ fyrir hverja blˇ­rŠktun.
      • Best a­ taka sřni me­ ßstungu ß blߊ­.
      • Dragi­ ekki blˇ­ til rŠktunar ˙r Š­, sem veri­ er a­ gefa innrennslislausn Ý.
      • SÚ sřni­ teki­ frß inniliggjandi Š­alegg eru amk. tv÷falt meiri lÝkur ß mengunáen ef ■a­ er teki­ vi­ Š­aßstungu Ý gegnum vel sˇtthreinsa­a h˙­.
      • For­ast ber a­ taka sřni frß Š­alegg nema til a­ nßlgast greiningu ß sřkingu tengdri leggnum, en ■ß Štti jafnframt a­ taka rŠktun me­ Š­aßstungu til a­ au­velda t˙lkun ß jßkvŠ­um ni­urst÷­um.
      • Ef teki­ er sřni ˙r blˇ­poka vegna gruns um mengun Ý honum er teki­ ˙r ■eim hluta sem er Štla­ur fyrir sřnat÷kur.
      • Fj÷ldi blˇ­rŠktana:
        • Ef brß­ blˇ­sřking (sepsis) e­a a­rar sřkingar (s.s. beinsřking, heilahimnu-, lungna- e­a nřrnabˇlga), sem krefjast tafarlausrar sřklalyfjame­fer­ar, skal taka tvŠr blˇ­rŠktanir frß mismunandi st÷­um, samtÝmis e­a me­ stuttu millibili (t.d. < 1 klst.), ß­ur en me­fer­ hefst.
        • Ef hiti af ˇ■ekktum uppruna, subak˙t bakterÝu-hjarta■elsbˇlga e­a ÷nnur vi­varandi bakteremia e­a fungemia skal taka ■rjßr blˇ­rŠktanir frß mismunandi st÷­um.
        • Ůa­ a­ taka fleiri en eina blˇ­rŠktun eykur nŠmi rannsˇknarinnar og au­veldar t˙lkun ni­ursta­na. HßmarksnŠmi getur krafist 2ja til 4ra rŠktana (mismunandi eftir sj˙kdˇmstilfellum).
      MřkˇbakterÝurŠktun:
      • Lei­beiningar fyrir MřkˇbakterÝurŠktun sjß ofar, undir Grunnatri­i rannsˇknar og Ý skjali Blˇ­rŠktun-fullor­nir.
      • Fj÷ldi blˇ­rŠktana:
        • MřkˇbakterÝur: sta­la­ar lei­beiningar um fj÷lda sřna eru ekki tiltŠkar.

      Magn sřnis: blˇ­rŠktun-fullor­nir, blˇ­rŠktun-b÷rn.
      Hide details for Lřsing sřnat÷kuLřsing sřnat÷ku
      Sjß lei­beiningar um sřnat÷kur: blˇ­rŠktun-fullor­nir, blˇ­rŠktun-b÷rn.

      RŠktun blˇ­s frß inniliggjandi Š­aleggjum:
      Blˇ­sřnat÷ku til rŠktunar frß inniliggjandi Š­alegg skyldi takmarka eins og kostur er ■vÝ h˙n felur Ý sÚr amk. tv÷falda ßhŠttu ß mengun samanbori­ vi­ sřnat÷ku me­ Š­aßstungu3.
      Samanbur­ur ß rŠktunum sem dregnar eru samtÝmis, annars vegar ˙r inniliggjandi Š­alegg og hins vegar vi­ ßstungu beint ˙r ˙tlŠgri blߊ­ getur ■ˇ veri­ gagnlegur vi­ greiningu ß sřkingu tengdri leggnum2. Til a­ hŠgt sÚ a­ tengja blˇ­sřkingu vi­ Š­alegg (Catheter-related bloodstream infection, CR-BSI) ver­ur sama bakterÝan a­ rŠktast ˙r blˇ­i frß bß­um st÷­um, sj˙klingur a­ hafa klÝnÝsk einkenni og ekki a­ra ■ekkta sřkingaruppsprettu4.
      A­ auki: Šskileg skilmerki fyrir CR-BSI:
      • A­ blˇ­rŠktunin frß Š­aleggnum ver­i jßkvŠ­ > 2 klst fyrr en s˙ sem tekin var frß ˙tlŠgri blߊ­
      • A­ hlutfall magnbundinnar blˇ­rŠktunar frß Š­aleggnum vs ˙tlŠgri blߊ­ sÚ 5:1 (ath. ekki gert ß SřklafrŠ­ideild Lsh)
      Ef einungis blˇ­rŠktunin frß Š­aleggnum jßkvŠ­ er sennilega um mengun a­ rŠ­a og ekki ßstŠ­a til me­h÷ndlunar4.

      Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

    Hide details for Sending og geymslaSending og geymsla
      Hide details for Geymsla ef bi­ ver­ur ß sendinguGeymsla ef bi­ ver­ur ß sendingu
      Senda sřni sem fyrst ß SřklafrŠ­ideild ßsamt vel ˙tfylltri bei­ni (skriflegri e­a rafrŠnni). Ë■arfi er ■ˇ a­ kalla ˙t lÝfeindafrŠ­ing um mi­ja nˇtt, en ■ß skal geyma kolburnar vi­ stofuhita til morguns og senda ■Šr strax klukkan 8. Ef seinkun ver­ur ß sendingu sřnisins mß a­ hßmarki geyma kolburnar vi­ stofuhita Ý 24 klst. eftir a­ sřni hefur veri­ sett Ý ■Šr.
      MřkˇbakterÝurŠktun. Verja ■arf sřni fyrir ljˇsi, ■ar sem mřkˇbakterÝur eru nŠmar fyrir ˙tfjˇlublßum geislum. Geymist vi­ 35-37░C fram a­ sendingu ß SřklafrŠ­ideild.

    Hide details for Ni­urst÷­urNi­urst÷­ur
      Hide details for SvarSvar
      Ni­ursta­a smßsjßrsko­unar ß Gramslita­ri jßkvŠ­ri blˇ­rŠktun er hringd strax og h˙n liggur fyrir.
      Sřkingarv÷ldum sem greinast er svara­ me­ heiti, Ý hva­a fl÷sku(m) ■eir rŠktu­ust og me­ vi­eigandi nŠmisprˇfum.
      NeikvŠ­ri rŠktun er svara­: Enginn v÷xtur.
      BakteriurŠktun. NeikvŠtt svar er gefi­ ˙t eftir 5 daga.
      SvepparŠktun og rŠktun vegna hjarta■elsbˇlgu. NeikvŠtt svar er gefi­ ˙t eftir 7 daga.
      MřkˇbakterÝurŠktun. NeikvŠtt svar er gefi­ ˙t eftir 8 vikur. Fyrstu sv÷r ˙r rŠktun fßst oftast < 3 vikna frß sßningu.
      Hide details for T˙lkunT˙lkun
      BakteriurŠktun. Ni­ursta­a: sřking e­a mengun ? Meti­ eftir tegund sřkils (÷ruggur, m÷gulegur, ˇlÝklegur sřkingarvaldur, h˙­flˇra ?), fj÷lda jßkvŠ­ra rŠktana, klÝnÝskum ■ßttum s.s. heilsufarss÷gu sj˙klings (undirliggjandi sj˙kdˇmar), einkennum hans og ßstandi, ■ekktur sřkingarfˇkus annars sta­ar Ý lÝkamanum ?, a­skotahlutir Ý Š­akerfinu ?, nřlegar a­ger­ir/inngrip ß sřktum/mengu­um svŠ­um ?, sřklalyfjagj÷f ? o.fl.
      SvepparŠktun. Ůekktir meinvaldar sem rŠktast ˙r blˇ­i eru alltaf taldir sřkingarvaldar og me­fer­ haga­ Ý samrŠmi vi­ sveppategund og ßstand sj˙klings. Ůegar lÝti­ meinvirkir umhverfissveppir, s.s. Penicillium, vaxa ß skßlum ■arf a­ meta tilfelli­; oftast er um mengun a­ rŠ­a, anna­ hvort vi­ sřnat÷ku e­a ß rannsˇknastofu. NŠmi blˇ­rŠktana til a­ greina Candida sřkingar Ý blˇ­i e­a innri lÝffŠrum er a­eins 50%. Skřringar eru m.a. a­ um 30% af Ýfarandi Candida sřkingum eru bundnar vi­ innri lÝffŠri og sveppirnir finnast ekki Ý blˇ­inu, og Ý blˇ­sřkingum gŠti sveppamagn Ý blˇ­i veri­ breytilegt Ý tÝma e­a of lÝti­ til a­ greinast me­ tiltŠkum rŠktunara­fer­um5,6
      MřkˇbakterÝurŠktun. MřkˇbakterÝur sem rŠktast ˙r blˇ­i teljast venjulega sj˙kdˇmsvaldar.


    Ritstjˇrn

    ËlafÝa SvandÝs GrÚtarsdˇttir
    Gu­r˙n Svanborg Hauksdˇttir
    Kristjßn Orri Helgason - krisorri
    Ingibj÷rg Hilmarsdˇttir
    Theˇdˇra GÝsladˇttir
    KatrÝn Helga Ëskarsdˇttir - katrinho

    Sam■ykkjendur

    ┴byrg­arma­ur

    Gu­r˙n Svanborg Hauksdˇttir
    Kristjßn Orri Helgason - krisorri
    Ingibj÷rg Hilmarsdˇttir

    ┌tgefandi

    KatrÝn Helga Ëskarsdˇttir - katrinho

    Upp »


    Skjal fyrst lesi­ ■ann 04/29/2010 hefur veri­ lesi­ 39994 sinnum

    © Origo 2019