../ IS  
┌tgefi­ gŠ­askjal: Lei­beiningar
Skjaln˙mer: Rsřk-074
┌tg.dags.: 01/28/2020
┌tgßfa: 8.0
2.02.07.23 Saur - Clostridioides (Clostridium) difficile toxÝnleit
Hide details for Rannsˇknir - Heiti, ßbendingar, grunnatri­iRannsˇknir - Heiti, ßbendingar, grunnatri­i
Heiti rannsˇknar: Saur - Clostridioides difficile toxÝnleit
Samheiti:
P÷ntun: Bei­ni um sřklarannsˇkn e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß
    Hide details for ┴bending┴bending
    Grunur um Clostridioides difficilesřkingu hjß sj˙klingum me­ ni­urgang.

    C. difficile er tŠkifŠrissřkill, en um 3-7% heilbrig­ra fullor­inna einstaklinga og um 60-70% heilbrig­ra nřbura og ungbarna bera bakterÝuna Ý saur einkennalaust. Rannsˇknir hafa sřnt a­ allt a­ 20-40% inniliggjandi sj˙klinga ß sj˙krah˙sum geta veri­ sřkla­ir me­ bakterÝunni, en dvalargrˇ bakterÝunnar lifa lengi Ý umhverfinu og h˙n er mikilvŠg ors÷k meltingarfŠrasřkinga sem ßunnar eru ß sj˙krah˙sum. A­alßhŠttu■ßttur C. difficile sřkingar er sřklalyfjanotkun, en vi­ sřklalyfjagj÷f raskast e­lileg ■armaflˇra og bakterÝan fŠr tŠkifŠri til a­ fj÷lga sÚr og mynda eiturefni (e. toxin).A­rir ßhŠttu■Šttir eru me­al annars notkun magasřruhemjandi lyfja, dv÷l ß sj˙krah˙si e­a dvalarheimili, hßr aldur, ˇnŠmisbŠling og a­rir undirliggjandi sj˙kdˇmar. Einkenni sřkingar eru ni­urgangur, kvi­verkir og stundum hiti en Ý alvarlegri tilvikum getur sřking leitt til sřndarhimnuristilbˇlgu (e. pseudomembranous colitis)og einstaka sinnum svŠsinnar ristilbˇlgu me­ garnastÝflu, ristilrofi og jafnvel dau­a.

    A­eins skal framkvŠma rannsˇknina ß saursřnum frß sj˙klingum me­ ni­urgang (ˇforma­ar e­a fljˇtandi hŠg­ir 3x ß dag Ý a.m.k. 1-2 daga). ═ vissum tilvikum, t.d. ef sterkur grunur er um C. difficilesřkingu, er ■ˇ ßstŠ­ulaust a­ bÝ­a me­ a­ senda sřni.
    Ef grunur er um C. difficilesřkingu ßn ni­urgangs (t.d. ef ileus er til sta­ar) mß reyna a­ framkvŠma prˇfin ß enda■armsstroki e­a formu­um saur, en ˇvÝst er ■ß hvort hŠgt sÚ a­ treysta neikvŠ­ri ni­urst÷­u. Ůa­ getur ■vÝ ■urft a­ greina sj˙kdˇminn me­ ÷­rum hŠtti (t.d. ristilspeglun).

    Athugi­ a­ rannsˇknin ß ekki vi­ til a­ sta­festa ßrangur me­fer­ar ("test of cure"). Sřkingin telst gengin yfir ■egar ni­urgangur er ekki lengur til sta­ar, en sj˙klingar geta skili­ ˙t C. difficilespora og jafnvel toxÝn svo vikum skiptir eftir ■a­.

    Ath.: Íll saursřni frß LandspÝtalanum sem fara Ý Clostridioides difficilerannsˇkn fara einnig Ý skimun fyrir vancomycin ˇnŠmum enterokokkum (VRE) og brei­virkum betalaktam÷sum (ESBL, AmpC og karbapenemasa). Panta­ar rannsˇknir ganga ■ˇ fyrir og ■etta er einungis gert ef nˇg er til af sřninu. Tilgangurinn me­ ■essu er a­ finna sem fyrst ■ß sj˙klinga sem bera ˇnŠmar bakterÝur svo hŠgt sÚ a­ koma Ý veg fyrir ˙tbrei­slu ■eirra. Sj˙klingar sem gruna­ir eru um Clostridioides difficilesřkingu eru yfirleitt me­ ßhŠttu■Štti sem gera ■ß lÝklegri til a­ bera (t.d. sřklalyfjanotkun) og dreifa (ni­urgangur) sřklalyfjaˇnŠmum bakterÝum. Ůetta er ■vÝ tilt÷lulega einf÷ld en m÷gulega ßhrifarÝk lei­ til a­ hafa ßhrif ß ˙tbrei­slu sřklalyfjaˇnŠmra bakterÝa ß LandspÝtalanum.

    M÷gulegar vi­bˇtarrannsˇknir: SaurrŠktun fyrir i­rasřkingav÷ldum.
    Hide details for Grunnatri­i rannsˇknarGrunnatri­i rannsˇknar
    Meinvirkir stofnar C. difficileframlei­a tvenns konar eiturefni: enterotoxÝn A (tcdAgen) og cytotoxin B (tcdBgen). Flestir ■essara stofna bera bŠ­i genin en sumir bera eing÷ngu tcdB. Eiturefnin valda slÝmh˙­arskemmdum, v÷kvaseytingu og bˇlgu Ý ■÷rmum. Sumir stofnar bera auk ■ess st÷kkbreytingu Ý tcdC geni, sem vanalega bŠlir eiturefnamyndun, en st÷kkbreytingin tengist alvarlegri sřkingu me­ margfaldri eiturefnamyndun. Ůessi st÷kkbreyting er notu­ sem au­kenni (e. marker) fyrir "hypervirulent" stofninn 027/NAP1/B1, sem lřst hefur veri­ Ý alvarlegum hˇpsřkingum erlendis.

    Ekkert eitt prˇf er til Ý dag sem greinir C. difficilesřkingu me­ nŠgilegu nŠmi og sÚrtŠki. Rannsˇknin er ■vÝ framkvŠmd Ý tveimur ■repum skv al■jˇ­legum lei­beiningum:
    1. Greining toxÝn-gena C. difficile Ý saur: Fyrst er ger­ kjarnsřrum÷gnun (PCR) sem er mj÷g nŠmt prˇf sem greinir tilvist toxÝngena C. difficilesem skrß fyrir enterotoxÝn A (tcdA)og cytotoxin B (tcdB) eiturefni. Rannsˇknin greinir tilvist umrŠddra gena, en segir ekki til um hvort ■au sÚu tjß­ (■.e. hvort toxÝn sÚ framleitt). Einnig er leita­ a­ st÷kkbreytingu Ý tcdCgeninu.
    2. Greining eiturefnis (toxÝni) C. difficileÝ saur: Sřni sem eru jßkvŠ­ Ý PCR fyrir C. difficiletoxÝngenum fara Ý framhaldinu Ý Clostridioides difficile toxin A og B - ELISA sem er sÚrtŠkt prˇf sem greinir toxÝn-framlei­slu (■.e. frÝtt toxÝn A og B) Ý sřninu.
    Hide details for SřnatakaSřnataka
      Hide details for ═lßt og ßh÷ld═lßt og ßh÷ld
      Saursřnat÷kuglas ßn flutningsŠtis (dau­hreinsa­, me­ ßfastri skei­ Ý lokinu, sem er utanßskr˙fa­).
      Hide details for Ger­ og magn sřnisGer­ og magn sřnis
      A.m.k. 5 ml. af ferskum, ˇformu­um saur. Sřkla- og veirufrŠ­ideild ßskilur sÚr rÚtt til a­ hafna formu­um saur og strokum frß saur e­a enda■armi. Undantekning frß ■eirri reglu eru ■ˇ sj˙klingar me­ ■armal÷mun (e. paralytic ileus). ═ ■eim tilvikum er bŠ­i teki­ vi­ formu­um saur og strokum frß saur e­a enda■armi.
      Hide details for Lřsing sřnat÷kuLřsing sřnat÷ku
      HŠg­ir skulu losa­ar Ý hreina bekju e­a Ý kopp sem skola­ur hefur veri­ me­ sjˇ­andi vatni, e­a ß pappÝr e­a plastfilmu sem lÝmd er ß klˇsettsetu. Einnig mß leggja pappadisk e­a skßl Ý salernisskßlina.
      Ef slÝm, blˇ­ e­a gr÷ftur er til sta­ar skal taka sřni ■a­an.

      Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

    Hide details for Sending og geymslaSending og geymsla
      Hide details for Geymsla ef bi­ ver­ur ß sendinguGeymsla ef bi­ ver­ur ß sendingu
      Best er a­ senda sřni­ sem fyrst (< 2 klst) Ý rannsˇkn. Ef bi­ ver­ur ß sendingu sřnis mß geyma ■a­ Ý kŠli ( 2-8 C░ ) Ý allt a­ 72 klukkustundir. Ef geyma ■arf sřni lengur en 3 daga skal frysta sřni.

    Hide details for Ni­urst÷­urNi­urst÷­ur
      Hide details for SvarSvar
      C. difficiletoxÝnleit er framkvŠmd alla virka daga. Ni­ursta­a PCR prˇfsins liggur fyrir samdŠgurs (ef sřni berst ß SřklafrŠ­ideild fyrir kl. 8:30) e­a nŠsta virka dag.
      Ef PCR prˇfi­ er jßkvŠtt (toxÝngen til sta­ar Ý sřninu), kemur ni­ursta­a toxÝn A/B ELISA (frÝtt toxin Ý sřninu) samdŠgurs e­a einum virkum degi sÝ­ar.

      ═ lengri frÝum, eins og um jˇl og pßska, eru C. difficile sřni keyr­ Ý BD Max (toxÝngenaleit me­ PCR) a­ jafna­i einu sinni yfir frÝtÝmabili­. Ef sřni reynist jßkvŠtt Ý BD Max er ger­ toxÝn A/B ELISA nŠsta virka dag.

      Ef talin er ■÷rf ß brß­arannsˇkn utan dagvinnutÝma skal hafa samband vi­ vakthafandi sÚrfrŠ­ilŠkni ß sřkla- og veirufrŠ­ideild.

      JßkvŠ­ar ni­urst÷­ur frß inniliggjandi sj˙klingum utan LandspÝtala eru tilkynntar sÝmlei­is til lŠknis sj˙klings e­a hj˙krunarfrŠ­ings ß vi­komandi deild. JßkvŠ­ar ni­urst÷­ur frß sj˙klingum sem liggja ß LandspÝtala tilkynnast sjßlfvirkt sřkingavarnadeild me­ t÷lvupˇsti og lŠtur sřkingavarnadeild lŠkni e­a hj˙krunarfrŠ­ing sj˙klings vita af jßkvŠ­ri ni­urst÷­u.
      Hide details for T˙lkunT˙lkun
      • JßkvŠtt svar ˙r C. difficiletoxÝngenaleit me­ PCR gefur til kynna a­ toxÝngen A og/e­a B, e­a st÷kkbreytt gen tcdCsÚu til sta­ar Ý sřninu, en segir ekki til um hvort ■au eru tjß­ e­a ekki.
          • JßkvŠtt tcdC : Stofninn hefur st÷kkbreytt tcdC gen, sem getur tengst aukinni meinvirkni (t.d. stofnger­ O27/NAP1/B1)
      • JßkvŠtt svar ˙t toxÝn A/B ELISA sta­festir toxÝn-framlei­slu (frÝtt toxÝn Ý saur).

      T˙lkun ni­ursta­na er me­ eftirfarandi hŠtti en rannsˇknarni­urst÷­ur skal ŠtÝ­ meta me­ hli­sjˇn af klÝnÝskum einkennum sj˙klings:
      • ToxÝngenaleit me­ PCR er jßkvŠ­ og toxÝn A/B ELISA er jßkvŠ­: SamrŠmist Clostridioidesdifficile sřkingu.
      • ToxÝngena leit me­ PCR er jßkvŠ­ en toxÝn A/B ELISA er neikvŠ­: Ni­ursta­a C. difficile toxÝnleitar er ˇafgerandi. M÷gulegar skřringar eru m.a.:
          1. Sj˙klingurinn er C. difficile beri ßn ■ess ■ˇ a­ vera me­ C. difficile sřkingu, ■ar e­ bakterÝan framlei­ir ekki toxÝn. Hafa ■arf Ý huga a­rar orsakir fyrir einkennum sj˙klings.
          2. Sj˙klingurinn er me­ C. difficile sřkingu en toxÝnframlei­sla er undir greinanlegum m÷rkum prˇfsins. ═hugi­ a­ senda nřtt sřni ef einkenni eru ßfram til sta­ar, sÚrstaklega ef sterkur grunur er um C. difficile sřkingu.
          3. Sum C. difficile virk sřklalyf geta m÷gulega hami­ toxÝn framlei­slu.

        ATH.:
        • Sj˙klingur me­ ni­urgang og jßkvŠtt PCR prˇf, en neikvŠtt ELISA prˇf er C. difficile beri. Sjß lei­beiningar Sřkingavarnadeildar LSH um C. difficile
        • Sjaldan er gagnlegt a­ endurtaka prˇfi­ ef ni­ursta­an er ˇafgerandi ■risvar sinnum.
        • Erfitt er a­ t˙lka ni­urst÷­ur C. difficile prˇfa hjß b÷rnum yngri en 3ja ßra, ■vÝ ■essi aldurshˇpur ber oft C. difficile einkennalaust. Jafnvel ■egar ni­urst÷­ur C. difficile toxÝnleitar eru jßkvŠ­ar me­ PCR og/e­a ELISA prˇfum skal hafa Ý huga a­rar orsakir fyrir einkennum sj˙klings. Ůetta ß einkum vi­ um b÷rn yngri en 1 ßrs.


    Ritstjˇrn

    ËlafÝa SvandÝs GrÚtarsdˇttir
    Freyja Valsdˇttir
    Lena Rˇs ┴smundsdˇttir - lenaros
    SigrÝ­ur Sigur­ardˇttir
    Hj÷rdÝs Har­ardˇttir
    KatrÝn Helga Ëskarsdˇttir - katrinho

    Sam■ykkjendur

    ┴byrg­arma­ur

    Lena Rˇs ┴smundsdˇttir - lenaros
    Hj÷rdÝs Har­ardˇttir

    ┌tgefandi

    KatrÝn Helga Ëskarsdˇttir - katrinho

    Upp »


    Skjal fyrst lesi­ ■ann 04/30/2010 hefur veri­ lesi­ 17360 sinnum

    © Origo 2020