../ IS  
Útgefiđ gćđaskjal: Leiđbeiningar
Skjalnúmer: Rsýk-207
Útg.dags.: 09/04/2018
Útgáfa: 9.0
Áb.mađur: Ingibjörg Hilmarsdóttir

2.02.07.15 Húđ, hár og neglur - sveppir

Hide details for Rannsóknir - Heiti, ábendingar, grunnatriđiRannsóknir - Heiti, ábendingar, grunnatriđi
Heiti rannsóknar: Hornvefur - svepparannsókn
Samheiti: Hár, húđ, neglur - svepparćktun
Pöntun: Beiđni um sýklarannsókn eđa Cyberlab innan LSH. Verđ: Sjá Gjaldskrá
    Hide details for ÁbendingÁbending
    Grunur um sýkingar í hornvef af völdum eftirfarandi sveppa.
    1) Húđsveppir (dermatophytes) sýkja húđ, hár og neglur. Algengasta smitleiđin er úr umhverfi, oftast frá gólfi, mengađ međ sýktum húđflögum frá öđru fólki. Önnur smitleiđ ákveđinna sveppategunda er frá sýktum dýrum í menn. Langvarandi leyndar sýkingar eru algengar í táfitjum og geta blossađ upp í raka og hita.
    (i) Sýking á húđ getur veriđ hvar sem er, en hér á landi er hún oftast á fótum (táfitjar og iljar); einkenni fara eftir stađsetningu. Á sléttri húđ og í stćrri húđfellingum myndast rođablettur međ flögnun og stundum vćgum kláđa. Bletturinn stćkkar, miđjusvćđiđ lćknast en brúnir eru rauđar, upphleyptar međ vćgri flögnun. Á iljum og í táfitjum er hreistrun og sprungur algengt. Rođi og kláđi í táfitjum benda til fylgisýkingar af völdum baktería.
    (ii) Sýking í hári einkennist venjulega af skallablettum, stórum eđa litlum og einkennum sýkingar í hársverđi. Sýking í skeggi einkennist oft af mikilli bólgu í húđ.
    (iii) Sýkingar í nöglum eru algengari í tánöglum en fingurnöglum, byrja oftast yst undir nöglinni og vaxa í átta ađ naglrót. Sjaldgćfara er ađ sjá sýkingu byrja viđ naglrót eđa í stökum blettum í naglplötunni. Naglvefurinn ţykknar, breytir um lit (gulgrár eđa hvítleitur), morknar og stundum verđur nagllos.
    2) Candida gersveppir sýkja húđ og neglur og koma venjulega úr eigin flóru. Húđsýkingar eru venjulega í stórum húđfellingum s.s á bleyjusvćđi eđa undir brjóstum. Sýkingarnar einkennast af rođa og bólgu, en ekki flögnun, á afmörkuđu svćđi, stundum međ minni útbrotum í kringum svćđiđ. Naglsýkingar verđa helst í fingurnöglum, sjaldnar í tánöglum. Ţćr byrja venjulega í eđa viđ naglrót og vaxa fram međ nöglinni. Á fingrum er oft greinileg bólga í naglrót. Naglvefur ţykknar og hvítnar.
    3) Myglusveppir koma úr ytra umhverfi og valda örsjaldan naglsýkingum á fótum. Einkenni eru eins og viđ naglsýkingar af völdum húđsveppa.
    4) Malassezia gersveppir lifa á fituríkum húđsvćđum (í eđlilegri húđflóru) og verđa sýkingar ţví ađallega á efri hluta bols, í andliti og hársverđi. Á bol veldur sveppurinn (a) pityriasis versicolor, ţ.e. ljósbrúnir eđa hvítir blettir, sem geta runniđ saman í skellur, án bólgu eđa annarra einkenna og (b) folliculitis. Í andliti og hársverđi veldur Malassezia flösuţrefi (seborrheic dermatitis).

    Grunur um blóđborna sýkingu (bólur í húđ): sýnataka og sýklarannsókn eru ólíkar neđangreindu, sjá 2.02.07.01.30 Vefjasýni - bakteríur, sveppir, mýkóbakteríur
    Hide details for Grunnatriđi rannsóknarGrunnatriđi rannsóknar
    Sýkingar ađrar en pityriasis versicolor: sýni er: (i) blandađ viđ 5 – 10% KOH međ litarefni í og skođađ í smásjá; (ii) sáđ á ćti og rćktađ í 3 vikur. Alltaf er greint frá húđsveppum sem rćktast og ţeir tegundagreindir (t.d. Trichophyton rubrum). Candida finnst í eđlilegri flóru og rćktast oft í litlu magni í húđ og naglsýnum án ţess ađ vera sýkingarvaldur. Greint er frá Candida ţegar: (a) ađrir sýkingarvaldar rćktast ekki og (b) sveppurinn vex í miklu magni međ öđrum sýkingarvöldum. Candida er tegundargreind (t.d. C. albicans) ef líklegt ţykir ađ sveppurinn sé sýkingarvaldur. Greint er frá myglusveppum ţegar húđsveppir rćktast ekki og: (a) um er ađ rćđa sveppi sem hefur áđur veriđ lýst í naglsýkingum; (b) sveppir sjást í sýni viđ smásjárskođun og margar ţyrpingar af sama svepp rćktast. Undantekning frá ţessu eru örfáir myglusveppir sem eru vel ţekktir naglsýkingarvaldar (t.d. Scopulariopsis brevicaulis) og er alltaf greint frá ţeim, jafnvel ţó húđsveppir rćktist líka. Nćmispróf á sveppum í hornvefjasýkingum eru ekki framkvćmd í rútínu.
    Pityriasis versicolor (Malassezia sp): Best er ađ greina Malassezia međ límbandsprófi. Smásjárskođun á límbandssýninu sýnir litlar gersveppafrumur og sveppţrćđi. Malassezia er fitusćkin og rćktast illa á venjulegum ćtum; ţarf ađ bćta olíu í ţau til ađ fá fram vöxt.
    Hide details for SýnatakaSýnataka
      Hide details for Sérstök tímasetning sýnatökuSérstök tímasetning sýnatöku
      Ćskilegt er ađ taka sýni fyrir upphaf sveppalyfjagjafar. Vöxtur sveppa bćlist ţó síđar (eftir lyfjagjöf) en vöxtur baktería eftir bakteríulyfjagjöf.
      Hide details for Ílát og áhöldÍlát og áhöld
      Húđ, hár og neglur: húđskafa, töng og sterkar naglklippur; sýni sett í dauđhreinsađ glas međ utanáskrúfuđu loki.
      Candida sýkingar (ef of rakar fyrir skaf): strokpinni fyrir loftháđa sýkla eins og fyrir venjulega bakteríurćktun (t.d. Copan Innovation međ bláum tappa).
      Pityriasis versicolor (Malassezia sp.): skafa, límband og smásjárgler.
      Hide details for Gerđ og magn sýnisGerđ og magn sýnis
      Skaf frá húđ, hári (ásamt sýktum hárum) og nöglum; magn skal vera sjáanlegt í glasi. Skaf frá > 2 táfitjum má setja í sama glas, skaf frá > 2 tá- eđa fingurnöglum má setja í sama glas. Skaf úr hársverđi og sýkt hár má setja í sama glas.
      Strok frá rökum húđsýkingum ef skaf fćst ekki (Candidasýkingar). Einn pinni nćgir.
      Límband á gleri ef grunur um pityriasis versicolor af völdum Malassezia,eitt gler nćgir.
      Hide details for Lýsing sýnatökuLýsing sýnatöku
      Húđ- eđa hársýkingar af völdum húđsveppa og Candida húđsýkingar: skrapa skal húđflögur úr jađri hins sýkta svćđis, eftir ađ hafa hreinsađ húđina međ alkóhóli. Ef sýking er rök og ekki unnt ađ skrapa húđflögur skal nudda jađarsvćđiđ ţétt međ bómullarpinna. Á táfitjum og iljum er sýking yfirleitt ekki jafn vel afmörkuđ og er ţá skafiđ í allt sýkta svćđi. Grunur um hársýkingu. Kippa skal upp sýktum hárum og skrapa hársvörđ á sýktu svćđi.
      Grunur um pityriasis versicolor (af völdum Malassezia): skafiđ er í útbrot ţannig ađ vćg flögnun sjáist, leggja svo límband á til ađ festa húđflögur viđ ţađ (ţarf ekki ađ liggja á) og líma límbandiđ á smásjárgler sem sent er á rannsóknastofuna.
      Grunur um naglsýkingu: Algengast er ađ naglsýking byrji í distal enda naglar og fćri sig í átt ađ naglrót. Eftir ađ hafa hreinsađ nöglina međ alkóhóli skal klippa distal endann af og henda. Síđan er ţykkur, morknađur naglvefur skafinn ofan í ílát. Ef sýking nćr upp í naglplötuna má einnig taka sýni ţađan. Ef sýking myndar staka bletti ofan á nögl eđa byrjar viđ naglrót skal skafa upp úr sýktum vef međ hnífsblađi eđa sköfu.

      Örugg losun sýnatökuefna og áhalda

    Hide details for Sending og geymslaSending og geymsla

    Hide details for NiđurstöđurNiđurstöđur
      Hide details for SvarSvar
      Neikvćđ svör fást eftir 3 vikur fyrir rćktanir. Jákvćđ svör geta borist fyrr. Svar viđ smásjárskođun á sýni viđ leit ađ Malassezia fćst innan sólarhrings á virkum dögum.
      Hide details for TúlkunTúlkun
      Húđsveppir í húđ, hári og nöglum teljast alltaf meinvaldar.
      Candida tegundir, ađ C. albicans undanskilinni (býr í meltingarvegi og skeiđ), finnast í eđlilegri húđflóru og ţarf ađ túlka niđurstöđur rćktunar út frá smásjárskođun, magni sem rćktast og einkennum sjúklings.
      Myglusveppir í yfirborđssýnum eru langoftast mengun í sýni sjúklings. Međferđ myglusveppasýkinga í nöglum er ekki stöđluđ og gengur stundum illa vegna lélegs lyfjanćmis. Ţví er mikilvćgt ađ stađfesta sýkingu áđur en međferđ er hafin. Sýking telst stađfest eftir ţrjár jákvćđar svepparannsóknir, sem allar sýna sveppi viđ smásjárskođun og sama svepp í rćktun í öll skiptin.
      Malassezia telst sýkingarvaldur ţegar sveppurinn greinist í dćmigerđum húđblettum.
      Neikvćđ rannsókn.
      Neikvćđ rannsókn útilokar ekki sveppasýkingu; niđurstöđur rannsóknar eru háđar gćđi sýnis. Almennt gildir ađ taka húđsýni á réttum stađ í sýkingu og fá nćgilegt magn (sjá "Lýsing sýnatöku"). Fylgisýkingar eđa sýklun af völdum baktería verđa gjarna í sveppasýktum táfitjum í kjölfar raka og hita. Merki um slíkt eru aukin sođnun, rođi, kláđi og bólga. Í ţessum tilvikum getur reynst erfiđara ađ einangra sveppina, sem virđast hörfa í dýpri lög hornvefjar, og getur ţurft ađ međhöndla bakteríusýklun/sýkingu áđur en tekiđ er sýni fyrir svepparannsókn. Í nöglum er mikilvćgt ađ taka sýni sem nćst hinum heilbrigđa naglvef, ţar sem sýkingin er virkust. Tvennt dregur úr líkum á jákvćđri rannsókn á sýkingum sem byrja distalt í nögl : (i) fremsti bútur naglar inniheldur mengun af völdum baktería og sveppa sem hindra vöxt húđsveppa á agarskálum ; (ii) húđsveppir vaxa í átt ađ heilbrigđum vef og eru sveppţrćđir distalt í nöglinni oft dauđir.

    Hide details for HeimildirHeimildir
    1. James H. Jorgensen og fél. Manual of Clinical Microbiology. ASM Press, Washington D.C.
    2. Amy L. Leber og fél. Clinical Microbiology Procedures Handbook. ASM Press, Washington D.C.


    Ritstjórn

    Una Ţóra Ágústsdóttir - unat
    Ingibjörg Hilmarsdóttir
    Theódóra Gísladóttir
    Katrín Helga Óskarsdóttir - katrinho

    Samţykkjendur

    Ábyrgđarmađur

    Ingibjörg Hilmarsdóttir

    Útgefandi

    Katrín Helga Óskarsdóttir - katrinho

    Upp »


    Skjal fyrst lesiđ ţann 04/29/2010 hefur veriđ lesiđ 69103 sinnum

    © Origo 2019