../ IS  
Útgefiđ gćđaskjal: Leiđbeiningar
Skjalnúmer: Rklín-181
Útg.dags.: 11/23/2010
Útgáfa: 1.0
Áb.mađur: Ísleifur Ólafsson

2.02.03.01.01 Testósterón virkt


VIRKT TESTÓSTERÓN (BIOAVAILABLE TESTÓSTERON)
Almenn atriđi:
Testósterón er ađal kynhormón karla, en ţađ er einnig framleitt í litlu mćli í konum. Hjá körlum er um 95% af testósteróni myndađ í eistum en 5% í nýrnahettum. Hjá konum myndast um 25% testósteróns í eggjastokkum, 25% í nýrnahettum og 50% myndast úr öđrum sterum, einkum í lifur og vöđvum. Hjá körlum er ţađ fyrst og fremst LH (lútrópín) sem stjórnar myndun testósteróns. Í blóđi er testósterón ađ finna á ţremur formum. Einn hluti ţess er sterkt bundinn flutningspróteininu sex hormone binding globulin (SHBG), annar er laust bundinn albúmíni og örlítill ţriđji hluti ţess er frír. Frítt testósterón og albúmín-bundiđ testósterón er líffrćđilega virkt testósterón (bioavailable testosterone).
Reikna má út
líffrćđilega virka hluta testósteróns međ ţví ađ mćla samtímis styrk testósteróns, SHBG og albúmíns í sermi. Oftast er ţó miđađ viđ ákveđiđ fast gildi albúmíns ţar sem sýnt hefur veriđ fram á ađ vćgar sveiflur í styrk albúmíns í sermi, allt ađ 25% hafa lítil sem engin áhrif á niđurstöđur. Hér á Klínískri lífefnafrćđideild hefur veriđ ákveđiđ ađ nota 42 g/L sem fasta fyrir albúmín viđ útreikninga á virku testósteróni.
ATH! Ekki er hćgt ađ reikna út virkt testósterón ef samsetning plasmapróteina er mjög óeđlileg, sérstaklega eins og lágt albúmín viđ nýrungaheilkenni (nephrotic syndrom) og skorpulifur, ófrískar konur ţar sem samsetning plasmapróteina er önnur en venjulega og ţegar karlmenn eru međhöndlađir međ andrógenum.

Helstu ábendingar:
Helsta ábendingin fyrir ađ mćla og reikna virkt testósterón er grunur um hypogonadismus hjá körlum, sérstaklega ţegar SHBG er mjög hátt eđa lágt. Einnig er ţađ gagnlegt viđ greiningu á hyperandrogenisma hjá konum.
Viđmiđunarmörk:

Karlar 20-49 ára: 4,4 - 14,3 nmól/L
Karlar
50 ára: 3,6-11 nmól/L
Konur 20 -49 ára: < 0.76 nmól/L
Konur
50 ára: < 0,43 nmól/L.
Túlkun niđurstađa:

Lćkkun á virku testósteróini
: Hypogonadismum hjá körlum. Estrogen međferđ hjá konum hefur áhrif til aukningar SHBG sem veldur minnkađri framleiđslu androgena og ţar međ lćkkun á virku testósteróni.
Hćkkun á virku testósteróni
: Hyperandrogenismus hjá konum. Viđ hćkkun er ráđlagt ađ mćla einnig DHEAS til ţess ađ greina hvort orsökin sé vegna sjúkdóma í nýrnahettum eđa eggjastokkum.
Hafa ber í huga ađ testósterón skortur er algengari viđ ýmsa sjúkdóma eins og t.d. heiladingulsćxli, HIV-sýkingu, vćga til slćma lungnateppu, beinţynningu, svćsna nýrnasjúkdóma og sykursýki af týpu 2. Sum lyf, eins og sykursterar, ketokonazol og ópíöt geta einnig valdiđ skorti á testósteróni. Ef klínískur grunur er um skort á testósteróni er oftast ráđlagt ađ mćla: S-tótal testósterón, S-SHBG, S-LH, blóđhag og S-PSA.
Taliđ er ađ í allt ađ 75% tilfella sé nćgilegt ađ mćla eingöngu S-tótal testósterón viđ greiningu á testósterónskorti hjá körlum en kröfur um nákvćmari greiningu eru alltaf ađ aukast. Hafa ber í huga ađ lćkkun verđur á tótal testósteróni međ aldri samtímis ţví ađ SHBG eykst međ aldri. Af ţessum sökum er taliđ ađ mćlingar á virku testósteróni (bioavailabe testosterone) séu áreiđanlegri en mćlingar á tótal testósteróni.

Sýnataka:
0,5 mL sermi. Sýni geymist 3 daga í kćli, en einn mánuđ í frysti. Ekki skal frysta sýni oftar en einu sinni. Mćlt er međ ţví ađ sýni séu tekin ađ morgni ţar sem mikil sólahringssveifla er á ţéttni testósteróns í blóđi.
Síđast endurskođađ:
Mars 2010.

Ritstjórn

Sigrún H Pétursdóttir
Ingunn Ţorsteinsdóttir
Guđmundur Sigţórsson

Samţykkjendur

Ábyrgđarmađur

Ísleifur Ólafsson

Útgefandi

Upp »


Skjal fyrst lesiđ ţann 03/05/2011 hefur veriđ lesiđ 4902 sinnum

© Origo 2019