../ IS  
Útgefiđ gćđaskjal: Leiđbeiningar
Skjalnúmer: Rklín-159
Útg.dags.: 03/14/2023
Útgáfa: 7.0
2.02.03.01.01 Prólaktín
Hide details for AlmenntAlmennt
Verđ: Sjá Gjaldskrá
Grunnatriđi rannsóknar:
Prólaktín er peptíđ hormón myndađ í fremri hluta heiladinguls. Framleiđsla ţess er ađalega undir neikvćđri stjórn dópmíns, ţ.e. dópamín frá undirstúku heldur aftur af prólaktín losun. Dagsveifla er á styrk prólaktíns, lćgst gildi mćlast um miđjan dag en hćst gildi í svefni. Helsta hlutverk prólaktíns er ađ stjórna mjólkurmyndun. Styrkur prólaktíns vex á međgöngu (um allt ađ x 10-20) og lćkkar ekki fyrr en bjóstagjöf lýkur.
Helstu ábendingar: Uppvinnsla vegna ófrjósemi, bćđi hjá konum og körlum. Mjólkurflćđi. Ţáttur í heildarmati á starfsemi fremri hluta heiladinguls. Höfuđverkur og sjóntruflanir sem gćtu orsakast af fyrirferđ heiladingulsćxlis.
Hide details for MćliađferđMćliađferđ
Electrochemiluminiscence immunoassay "ECLIA" á mćlitćki frá Roche (cobas e immunoassay analyzers).
Hide details for Sýnataka, sending, geymsla og hvenćr mćling er framkvćmd.Sýnataka, sending, geymsla og hvenćr mćling er framkvćmd.
Undirbúningur sjúklings: Blóđsýni fyrir prólaktín mćlingu má taka hvenćr dags sem er. Viđ túlkun niđurstađna ber ţó ađ muna ađ vegna sólarhringssveiflu geta sést falskt hćkkuđ prólaktín gildi ef sýni er safnađ innan 3ja klukkustunda frá ţví sjúklingur vaknar (sjá nánar ađ neđan undir Niđurstöđur>Túlkun>).
Gerđ og magn sýnis:
Plasma 0,5 ml. Sýni tekiđ í lithíum heparín glas međ grćnum tappa međ geli (gul miđja)
Litakóđi samkvćmt Greiner.
Sýni geymist í 14 daga viđ 2-8şC og í 6 mánuđi viđ -20şC. Sýni geymt á geli geymist ađeins 24 klst viđ 2 - 8°C.
Mćling er gerđ alla virka daga.
Hide details for ViđmiđunarmörkViđmiđunarmörk
KarlarKonur
ug/Lug/L
1-30 dagar1,1 - 4701,1 - 470
1-12 mánađa5,2 - 605,2 - 60
1-18 ára3,0 - 253,0 - 25
> 19 ára4,0 – 15,24,8 – 23,3*
(*gildir ekki fyrir ţungađar konur)
Viđmiđunarmörk fyrir fullorđna koma frá Roche en barnaviđmiđunarmörkin frá CALIPER.
    Hide details for NiđurstöđurNiđurstöđur
    Túlkun
    Hćkkun: Hćkkun s-prólaktíns > 200 µg/L bendir til prólaktín framleiđandi ćxlis (prolactinoma) í heiladingli. Hćkkun prólaktíns frá efri viđmiđunarmörkum ađ 200 µg/L getur veriđ orsökuđ af prólaktín framleiđandi ćxli en ađrar orsakir eru mögulegar.
    Útiloka ţarf ţungun sem orsök prólaktín hćkkunar hjá konum á barneignaraldri. Prólaktín getur hćkkađ viđ skjaldvakabrest (hypothyroidism), króníska nýrnabilun og vegna truflunar á undirstúku-heiladinguls-portrennsli (vegna rofs eđa ţrýstings á heiladingulsstilk).
    Ákveđin lyf geta valdiđ hćkkun á prólaktíni, t.d. ţríhringlaga geđdeyfđarlyf, geđrofslyf (neuroleptika), dópamín viđtaka hamlar (t.d. metoclopramide,), kalsíumgangalokar (t.d. verapamil), cimetidine, estrógen og opíöt.
    Prólaktín losun eykst viđ svefn, viđ áreynslu og eftir máltíđir. Ţví er rétt, ef veriđ er ađ fylgja eftir vćgum prólakín hćkkunum, ađ vanda sérstaklega undirbúning sjúklings fyrir blóđtöku til ađ minnka líkur á falskt jákvćđum niđurstöđum. Er ţá mćlt međ ađ blóđtakan sé ekki framkvćmd fyrr en a.m.k. 3 klst eftir ađ sjúkl. vaknar, ađ sjúklingur sé fastandi og hafi forđast mikla áreynslu fyrir sýnatökuna.
    Lćkkun: S-prólaktín undir neđri viđmiđunarmörkum sést sjaldan en er ţá yfirleitt samfara skorti á öđrum heiladinguslhormónum. Dópamínvirk lyf lćkka s-prólaktín svo og ergot alkalóíđar (t.d. brómókriptín).

    Truflandi efni:
    Bíótín (B7 vítamín) í háum styrk getur valdiđ truflun, ţ.e. falskri lćkkun, í prólaktín ađferđinni sem veriđ er ađ nota á Landspítala (Cobas Roche). Hjá sjúklingum á háum bíótín skömmtum (>5mg/dag) ţurfa ađ líđa a.m.k. 8 klst frá síđasta bíótín skammti ţar til blóđsýni er tekiđ. Ţađ sama gildir um fjölvítamín og bćtiefni sem innihalda bíótín (fjölvítamín og bćtiefni fyrir hár, húđ og neglur innihalda oft mikiđ bíótín).

    Á öllum sýnum ţar sem prólaktín mćlist yfir efri viđmiđunarmörkum er gerđ mćling á makróprólaktíni til ađ útiloka makróprólaktínemíu sem veldur falskri hyperprólaktínemíu (sjá S-MAKRÓPRÓLAKTÍN).
    Hide details for HeimildirHeimildir
    Upplýsingableđill, Prolactin II, Cobas, Roche, 2022-10,V 11.0.
    Tietz textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics, sixth ed. 2017.
    Prolactin Biology and Laboratory Measurement: An Update on Physiology and Current Analytical Issues. Saleem M. et al. Clin Biochem Rev 39 (1), 3-16, 2018.
    Laurells Klinisk kemi i praktisk medicin, 8:e uppl. 2003.
    Pediatric reference intervals for 17 Roche Cobas 8000 e602 immunoassays in the CALIPER cohort of healty children and adolescents. Bohn et al. Clin Chem Lab Med 2019; 57(12)1968-1979.

      Ritstjórn

      Sigrún H Pétursdóttir
      Ingunn Ţorsteinsdóttir
      Fjóla Margrét Óskarsdóttir
      Guđmundur Sigţórsson

      Samţykkjendur

      Ábyrgđarmađur

      Ísleifur Ólafsson

      Útgefandi

      Ingunn Ţorsteinsdóttir

      Upp »


      Skjal fyrst lesiđ ţann 03/04/2011 hefur veriđ lesiđ 6062 sinnum