../ IS  
┌tgefi­ gŠ­askjal: Lei­beiningar
Skjaln˙mer: RklÝn-549
┌tg.dags.: 01/20/2023
┌tgßfa: 3.0
2.02.01.01 Cystatin C - eGSHcys
Hide details for AlmenntAlmennt
Ver­: Sjß Gjaldskrß
Grunnatri­i rannsˇknar:
Cystatin C er lÝti­ prˇtein (13 kD), sem er mynda­ af ÷llum frumum lÝkamans. Hlutverk ■ess er a­ hemja virkni prˇteinklj˙fandi ensÝma af flokki cystein proteinasa (1,2). Styrkur ■ess Ý blˇ­i er st÷­ugur og ekki hß­ur kyni e­a v÷­vamassa. Ůa­ sÝast frÝtt ˙t Ý frum■vagi­ Ý gauklum nřrnanna og er teki­ upp af pÝplufrumum og broti­ ni­ur. Hjß heilbrig­um er styrkur cystatin C Ý blˇ­i jafn og st÷­ugur frß eins ßrs aldri, en vegna lŠkkandi gaukulsÝunarhra­a (GSH) eftir fimmtugt hŠkkar ■a­ lÝtillega.
Skert nřrnastarfsemi veldur hŠkkun ß styrk cystatin C og vi­ langt gengna nřrnabilun mß sjß meira en tÝfalda hŠkkun. Sykurvirkir sterar auka myndun cystatin C og hŠkka styrk ■ess, en brß­abˇlga Ý lÝkamanum hefur ekki ßhrif.
MŠling ß cystatin C er talin gefa jafngott mat ß gaukulsÝunarhra­a (GSH, glomerular filtration rate (GFR)) og mŠling ß kreatÝnÝni og jafnvel betra Ý v÷ldum tilvikum. Ni­urst÷­ur kreatÝnÝn mŠlinga hafa lengi veri­ umreikna­ar Ý ßŠtla­an GSH e­a eGSHCR. ┴ svipa­an hßtt er hŠgt a­ umreikna ni­urst÷­ur cystatin C mŠlinga Ý ßŠtla­an GSH e­a eGSHCYS. Ni­urst÷­ur cystatin C mŠlinga eru gefnar ˙t sem cystatin C styrkur Ý mg/L og sem eGSHCYS Ý ml/min/1,73 m2. A­fer­in sem notu­ er til a­ umreikna styrk cystatin C Ý GSH er CKD-EPICYS reikniform˙lan, en Ý henni er teki­ tillit til aldurs og kyns (3).
Me­altal eGSH ni­ursta­a frß eGSHCR og eGSHCYS gefur betri fylgni vi­ mŠldan gaukulsÝunarhra­a (mGSH, iohexol ˙threinsun), en eGSHCR og eGSHCYS mŠlingar hvor fyrir sig.
Nřlega hefur veri­ lřst svok÷llu­u heilkenni sÚrtŠkrar vansÝunar gaukla (HSVG) e­a selective glomerular hypofiltration syndrome (ß­ur “shrunken pore syndrome” ). Heilkenni­ er skilgreint sem klÝnÝskt ßstand ■ar sem eGSHCYS er minna en 60% af eGSHCR (e­a eGSHCYS / eGSHCR hlutfall er < 0,6) (2,4,5,6,7). A­rir ■Šttir utan nřrna (extrarenal factors) mega ekki hafa ßhrif ß cystatin C e­a kreatÝnÝn styrk Ý blˇ­i. Sj˙klingar me­ HSVG heilkenni hafa hŠrri dßnartÝ­ni, en ■eir sem hafa lŠkkun ß eGSHCR.
LÝffŠrameinafrŠ­i HSVG er ekki ■ekkt, en tali­ er a­ bˇlgutengd ■ykknun ß grunnhimnu Ý gauklum nřrna valdi ■vÝ a­ lÝtil plasma prˇtein skiljast verr ˙t og styrkur ■eirra hŠkkar Ý blˇ­i. Sum ■essara litlu plasma prˇteina sem hŠkka Ý styrk eru talin hra­a Š­ak÷lkun til muna og vi­halda langvarandi bˇlgu. Algengi HSVG hjß heilbrig­um eldri einstaklingum er um 0,7%, en getur veri­ 2,1 – 22 % hjß mismunandi sj˙klingahˇpum.

┴bending fyrir cystatin C mŠlingu og eGSHCYS er grunur um minnka­an gaukulsÝunarhra­a.
Hide details for Sřnataka, sending, geymsla og hvenŠr mŠling er framkvŠmd.Sřnataka, sending, geymsla og hvenŠr mŠling er framkvŠmd.
Ger­ og magn sřnis
Sřni teki­ Ý lithÝum heparÝn glas me­ grŠnum tappa me­ geli (gul mi­ja) . Llitakˇ­i samkvŠmt Greiner. Sřni er skili­ ni­ur innan einnar klukkustundar vi­ 3000 rpm Ý 10 mÝn˙tur. Geymist Ý 24 klst vi­ 15-25░C, 4 daga vi­ 2-8░C og 1 ßr fryst.
MŠling er ger­ allan sˇlarhringinn, alla daga vikunnar.

MŠling er ger­ allan sˇlarhringinn, alla daga vikunnar ß rannsˇknarkjarna Hringbraut.
Hide details for Vi­mi­unarm÷rkVi­mi­unarm÷rk
7d – 5 mßn 0,80 - 1,60 mg/L
6 – 12 mßn 0,77 - 1,10 mg/L
1-49 ßra 0,60 - 1,10 mg/L
50-59 ßra 0,68 - 1,25 mg/L
60 -69 ßra 0,72 - 1,34 mg/L
≥70 ßra 0,75 - 1,44 mg/L
    Hide details for Ni­urst÷­urNi­urst÷­ur
    T˙lkun
    HŠkkun ß cystatin C Ý sermi bendir til minnka­s gaukulsÝunarhra­a (GSH). Ůegar eGSHCYS er minna en 60% af eGSHCR (e­a eGSHCYS / eGSHCR hlutfall er < 0,6) er lÝklegt a­ sj˙klingur hafi HSVG, en ■ß mega ekki vera til sta­ar a­rir ■Šttir utan nřrna (extrarenal factors) sem hafa ßhrif ß cystatin C e­a kreatÝnÝn styrk Ý blˇ­i.
    Hide details for HeimildirHeimildir
    Heimildir
    1. Grubb A. Cystatin C - Properties and use as diagnostic marker. Adv Clin Chem 2000; 35: 63-99
    2. Grubb A. Cystatin C is indispensable for evaluation of kidney disease. J Internat Fed Clin Chem Lab Med.2017; 28: 268-276.
    3. Ebert N, Schaeffner E. New biomarkers for estimating glomerular filtration rate. J Lab Precis Med 2018;3:75
    4. ┼kesson A, Lindstrom V, Nyman U, Jonsson M, Abrahamson M, Christensson A, Bj÷rk J, Grubb A. Shrunken pore syndrome and mortality: A cohort study of patients with measured GFR and known comorbidities. Scand J Clin Lab Invest 2020;80(5):412-422
    6. Grubb A.
    Shrunken pore syndrome - a common kidney disorder with high mortality. Diagnosis, prevalence, pathophysiology and treatment options. Clin Biochem. 2020;83:12-20
    7. Malmgren L, Íberg C, den Bakker E, Leion F, Siˇdmiak J, ┼kesson A, Lindstr÷m V, Herou E, Dardashti A, Xhakollari L, Grubb G, Strevens H, Abrahamson M, Helmersson-Karlqvist J, Magnusson M, Bj÷rk J, Nyman U, ─rnl÷v J, Ridefeldt P, ┼kerfeldt T, Hansson M, Sj÷str÷m A, Mňrtensson J, Itoh Y, Grubb D, Tenstad O, Hansson LO, Olafsson I, Campos AJ, Risch M, Risch L, Larsson A, Nordin G, Pottel H, Christensson A, Bjursten H, B÷kenkamp A, Grubb AThe complexity of kidney disease and diagnosing it - Cystatin C, selective glomerular hypofiltration syndromes and proteome regulation. J Intern Med. 2022; nov

      Ritstjˇrn

      Sigr˙n H PÚtursdˇttir
      Ingunn Ůorsteinsdˇttir
      Fjˇla MargrÚt Ëskarsdˇttir
      ═sleifur Ëlafsson

      Sam■ykkjendur

      ┴byrg­arma­ur

      ═sleifur Ëlafsson

      ┌tgefandi

      Ingunn Ůorsteinsdˇttir

      Upp »


      Skjal fyrst lesi­ ■ann 07/09/2020 hefur veri­ lesi­ 1532 sinnum