../ IS  
┌tgefi­ gŠ­askjal: Lei­beiningar
Skjaln˙mer: RklÝn-080
┌tg.dags.: 02/13/2019
┌tgßfa: 6.0
┴b.ma­ur: ═sleifur Ëlafsson

2.02.03.01.01 HIAA-5 Ý sˇlarhrings■vagi (LC-MS/MS)

Hide details for AlmenntAlmennt
Ver­: Sjß Gjaldskrß
Grunnatri­i rannsˇknar: 5 -hydroxřindˇl-ediksřra (5-hydroxyindolacetic acid (5-HIAA)) er helsta ni­urbrotsefni serˇtˇnÝns. SerˇtˇnÝn (5-hydroxřtryptamÝn) er taugabo­efni sem er mynda­ ˙r amÝnˇsřrunni tryptˇfan Ý serˇtˇnÝnvirkum taugum Ý mi­taugakerfi og Ý enterocromaffin frumum Ý meltingarvegi. MŠlingar ß ˙tskilna­i 5-HIAA eru ger­ar vi­ grun er um carcinoid Šxli (silfurfrumuŠxli) en ■a­ eru Šxli af enterocromaffin uppruna sem yfirleitt eru sta­sett Ý meltingarvegi e­a vi­ loftvegi. U.■.b. 10% carcinoid Šxla framlei­a serˇtˇnÝn Ý nŠgjanlegu magni til a­ valda serˇtˇnÝnheilkenni sem einkennist af hitaro­a Ý andliti, ni­urgangi og hr÷­um hjartslŠtti. Losun serˇtˇnÝns frß carcinoid Šxlum getur komi­ Ý k÷stum og eru ■vÝ mŠlingar ß 5-HIAA yfirleitt ger­ar Ý sˇlarhrings■vagi til a­ minnka lÝkur ß falskt neikvŠ­um sv÷rum.
Helstu ßbendingar: Grunur um carcinoid Šxli.
Hide details for Sřnataka, sending og geymslaSřnataka, sending og geymsla
Undirb˙ningur sj˙klings: ═ ■rjß daga ß­ur en ■vags÷fnun hefst og eins me­an ß ■vags÷fnun stendur skal for­ast fŠ­utegundir og bŠtiefni sem geta valdi­ aukningu ß 5-HIAA ˙tskilna­i (sjß a­ ne­an undir "Ni­urst÷­ur").
Sřnataka: Sˇlarhrings■vag (24 tÝma ■vags÷fnun). Ůvagi er safna­ Ý sˇlarhring Ý d÷kkan ■vags÷fnunarbr˙sa sem inniheldur 25 ml af 50% ediksřru. MikilvŠgt er a­ kŠla ■vagi­, lÝka me­an ß ■vags÷fnun stendur. Br˙sanum skal skila­ ß rannsˇknarstofu sem fyrst eftir a­ ■vags÷fnun lřkur.
Ef ˇgerlegt er a­ safna sˇlarhrings■vagi (sem er helst hjß ungum b÷rnum) mß skila spot ■vagi og er ■ß svar gefi­ upp sem 5-HIAA styrkur ß mˇti kreatÝnÝn ˙tskilna­i. Spot ■vagi ■arf a­ skila ß rannsˇknastofu sem fyrst eftir s÷fnun og ■ar er sřni­ sřrt ni­ur Ý pH 3 - 4. MikilvŠgt er a­ ■vag sÚ ekki sřrt ni­ur fyrir pH 3 ■ar sem 5-HIAA er ˇst÷­ugt vi­ svo lßgt sřrustig.
Geymsla: Sřrt ■vag geymist Ý 7 daga Ý kŠli. Ef geyma ß sřni lengur ■arf a­ frysta ■au vi­ <18░C.

MŠlingin er ger­ einu sinni Ý viku.
Hide details for Vi­mi­unarm÷rkVi­mi­unarm÷rk
< 50 Ámˇl /24 klst.
<4,0 Ámˇl /mmˇl kreatÝnin.
    Hide details for Ni­urst÷­urNi­urst÷­ur
    T˙lkun:
    5-HIAA ˙tskilna­ur umfram x 10 efri vi­mi­unarm÷rk bendir mj÷g sterklega til carcionid Šxlis. VŠgari hŠkkanir ˙tiloka ■ˇ ekki carcinoid Šxli ■ar sem Šxlin geta veri­ hŠgvaxandi.
    ┌tskilna­ur 5-HIAA ß bilinu 50-100 Ámˇl/24 klst getur tengst fŠ­uinnt÷ku, ■.e. a­ sj˙klingar hafi, me­an ß ■vags÷fnun og dagana fyrir, neytt fŠ­utegunda sem innihalda tryptophan og serotonin. ŮvÝ er mŠlt me­ a­ endurtaka rannsˇknina hjß ■essum sj˙klingum og passa sÚrstaklega uppß a­ for­ast fŠ­utegundir og bŠtiefni sem geta trufla­ ni­urst÷­u rannsˇknarinnar (sjß lista hÚr a­ ne­an). M÷gulega kemur einnig til greina a­ a­ gera hlÚ ß lyfjainnt÷ku ßkve­inna lyfja (sjß einnig a­ ne­an).

    ┴kve­nar fŠ­utegundir geta haft ßhrif ß ni­urst÷­u mŠlingarinnar til hŠkkunar og Štti a­ for­ast innt÷ku ■eirra Ý ■rjß daga fyrir ■vags÷fnun og ß me­an ß ■vags÷fnun stendur.
    FŠ­utegundirnar eru: bananar, avˇkado, ananas (og ananas safi), melˇnur, grasker, plˇmur, kiwi, hnetur (t.d. valhnetur, pekanhnetur, hickoryhnetur), eggaldin, tˇmatar (og tˇmataafur­ir), sojaprˇtein og sojasˇsa, ■ari, spÝnat, sesam frŠ, krabbadřr og lifur. BŠtiefni sem innihalda tryptophan og/e­a 5-hydroxytryptophan hafa einnig ßhrif til hŠkkunar.

    ┴kve­in lyf eru talin geta haft ßhrif ß ni­urst÷­u mŠlingarinnar.
    Lyfin eru: MAO hamlarar (ßhrif til lŠkkunar) og SSRI og TCA (ßhrif til hŠkkunar). Engar birtar greinar hafa ■ˇ sřnt fram ß meirihßttar breytingar ß 5-HIAA ˙tskilna­i Ý tengslum vi­ ge­lyfjame­fer­.
    ═ gegn um tÝ­ina hefur veri­ bent ß řmis ÷nnur lyf sem trufla mŠlingu ß 5-HIAA ˙tskilna­i en ■Šr truflanir tengjast sÚrstaklega eldri mŠlia­fer­um og eiga ekki vi­ um ■ß mŠlia­fer­ sem hÚr er notu­ (LC-MS/MS).
    Hjß sj˙klingum sem hafa mŠlst me­ vŠga hŠkkun ß 5-HIAA ˙tskilna­i ■rßtt fyrir a­ vandlega hafi veri­ gŠtt a­ ■vÝ a­ snei­a hjß fŠ­utegundum og bŠtiefnum sem geta valdi­ auknum ˙tskilna­i ß 5-HIAA kemur til greina a­ endurtaka rannsˇknina eftir a­ ■riggja daga hlÚ hefur veri­ gert ß innt÷ku lyfja sem m÷gulega geta haft ßhrif ß ni­urst÷­ur mŠlingarinnar. SlÝkt ■arf a­ gera Ý samrß­i vi­ lŠkni sj˙klings.

    Til a­ breyta 5-HIAA ˙r mg Ý Ámˇl er margfalda­ me­ 5,23.
    Hide details for HeimildirHeimildir
    Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics, Sixth Edition, Elsevier, 2017.
    Urinary sampling for 5HIAA and metanephrines determination: revisiting the recommendations. Jean-Jenoit Courcuff et al. Endocrine Connections (2017) 6, R87-R98.
    Analyte monograph, 5-Hydroxyindolacetic acid (urine, plasma). acb.org.uk., 2017


      Ritstjˇrn

      Sigr˙n H PÚtursdˇttir
      Ingunn Ůorsteinsdˇttir
      Gu­mundur Sig■ˇrsson

      Sam■ykkjendur

      ┴byrg­arma­ur

      ═sleifur Ëlafsson

      ┌tgefandi

      Sigr˙n H PÚtursdˇttir

      Upp »


      Skjal fyrst lesi­ ■ann 03/05/2011 hefur veri­ lesi­ 4559 sinnum

      © Origo 2019