../ IS  
Útgefiđ gćđaskjal: Leiđbeiningar
Skjalnúmer: Rklín-106
Útg.dags.: 03/07/2023
Útgáfa: 9.0
2.02.03.01.01 Katekólamín (frí) í sólarhringsţvagi
Hide details for AlmenntAlmennt
Verđ: Sjá Gjaldskrá
Grunnatriđi rannsóknar: Til katekólamína teljast efnin adrenalín, noradrenalín og dópamín. Dópamín og noradrenalín eru fyrst of fremst taugabođefni en adrenalín er myndađ og losađ frá nýrnahettumerg sem einnig framleiđir í litlu mćli noradrenalín og dópamín. Viđ niđurbrot katekólamína myndast óvirk niđurbortsefni; úr dópamíni myndast 3-methoxytyramin og hómóvanillu sýra (HVA), úr noradrenalíni myndast normetnefrín og vanillumöndlusýra (VMA) og úr adrenalíni myndast metanefrín og VMA.
Litfíklaćxli í nýrnahettum (pheochromocytoma) og skyld ćxli utan nýrnahettna (paraganglioma) framleiđa og losa umframmagn katekólamína út í blóđrásina, ýmist stöđugt eđa í köstum og valda m.a. háţrýstingi sem getur leitt til alvarlegra fylgikvilla í hjarta og ćđakerfi.

Til greiningar á pheochromocytoma/paraganglioma (PPGL) er mćlt međ ađ gerđ sé mćling á fríum metanefrínum í plasma eđa í sólarhringsţvagi. Meira nćmi metanefrín mćlinga í bćđi plasma og sólarhringsţvagi umfram mćlingar á fríum katekólamínum viđ greiningu PPGL skýrist af ţví ađ losun katekólamína úr ćxlunum er ekki stöđug í öllum tilvikum, ólíkt ţví sem er međ metanefrína.
Helstu ábendingar: Mćlingu á katekólamínum í sólarhringsţvagi ćtti ekki ađ nota sem fyrstu rannsókn viđ grun um pheochromocytoma/paraganglioma. Í stöku tilvikum, ţar sem mćling á metanefrínum í plasma og/eđa sólarhringsţvagi hefur ekki fyllilega náđ ađ útiloka PPGL, getur veriđ hjálplegt ađ mćla sólarhringsútskilnađ katekólamína.
Hide details for MćliađferđMćliađferđ
LC-MS/MS
Hide details for Sýnataka, sending og geymslaSýnataka, sending og geymsla
Sýnataka: Sólarhringsţvag (24 tíma ţvagsöfnun). Ţvagi er safnađ í dökkan brúsa sem inniheldur 25 ml af 50% ediksýru. (Ekki er hćgt ađ gera mćlinguna á ţvagi sem safnađ hefur veriđ í brúsa án sýru). Mikilvćgt er ađ kćla ţvagiđ, líka međan á ţvagsöfnun stendur. Eftir ađ söfnun líkur er brúsanum skilađ á rannsóknarstofuna.
Spot ţvagi má skila ef ekki er gerlegt ađ safna sólarhringsţvagi (helst hjá ungum börnum) og er ţá svar gefiđ upp sem dopamín styrkur á móti kreatínín útskilnađi.

Mćlingin er gerđ ađra hvora viku í Fossvogi.
Hide details for ViđmiđunarmörkViđmiđunarmörk

Adrenalín (nmól/24 klst)

Noradrenalín (nmól/24 klst)

Dópamín (nmól/24 klst)

0 -1 árs

< 15

< 60

< 550

1 - 2 ára

< 20

< 100

< 900

2 - 4 ára

<35

< 170

< 1700

4 - 7 ára

< 55

< 270

< 2600

7 - 10 ára

< 80

< 400

<2600

> 10 ára

< 110

< 620

<2900




Ţ- dópamín/Ţ-kreatínín (nmól/mmól)
0 - 2 ára
< 2200
2 - 4 ára
<1130
5 - 9 ára
<770
> 10 ára
<400
    Hide details for NiđurstöđurNiđurstöđur
    Túlkun: Nćmi katekólamín mćlinga í sólarhringsţvagi til greininga á PPGL er minna en nćmi mćlinga á fríum metanefrínum í plasma eđa sólarhringsţvagi. Styrkur katekólamína innan viđmiđunarmarka útilokar ţví ekki PPGL greiningu.
    Hjá lang flestum sjúklingum međ PPGL er magn katekólamína í sólarhingsţvagi a.m.k. tvöfalt til ţrefalt hćrra en efri viđmiđunarmörk.

    Vćgar hćkkanir katekólamína geta skýrst af líkamlegu og andlegu álagi auk ţess sem ákveđin lyf/efni geta haft áhrif á losun og efnaskipti katekólamína og ţannig aukiđ líkur á falskt jákvćđum niđurstöđum: mónóamín oxidasa (MAO) hamlar, ţríhringlaga geđdeyfđarlyf og adrenhermandi lyf (efedrín, pseudoefedrín, amfetamín). L-DOPA er algeng orsök falskt hćkkađra dopamin niđurstađna. Örvandi efni eins og koffín og nikótín geta einnig valdiđ hćkkun. Niđurbrotsefni α-methyldopa truflar sjálfa adrenalín mćlinguna.

    Truflandi ţćttir:
    Vissar fćđutegundir innihalda katekólamín. Neysla ţeirra veldur yfirleitt ekki miklum hćkkunum á fríum katekólamínum (ţótt súlfat tengd katekólamín aukist mikiđ). Ef ćtlunin er ađ stađfesta vćgar katekólamín hćkkanir í ţvagi međ endurmćlingu er rétt ađ sjúklingur forđist, í a.m.k. 24 klst fyrir og međan á ţvagsöfnun stendur, hnetur og ávexti (sérstaklega banana, tómata, sítrus ávexti og sítrus safa), baunir og ost. Einnig skyldi sleppa kaffi og nikótíni.

    Ónákvćm ţvagsöfnun getur leitt til falskt neikvćđra og falskt jákvćđra niđurstađna. Sé ţvagi safnađ umfram 24 klukkustundir getur ţađ leitt til falskt jákvćđra svara. Sé ţvagsöfnun ófullkomin, ţ.e. ekki öllu ţvagi safnađ á ţeim 24 klukkustundum sem ţvagsöfnunin átti ađ standa, getur ţađ leitt til falskt neikvćđrar niđurstöđu. Mćling á kreatínín útskilnađi gefur hugmynd um hversu fullkomin ţvagsöfnunin hefur veriđ og ţannig skyldu sŢ-kreatínín gildi undir neđri viđmiđunarmörkum eđa yfir ţeim efri vekja grun um ađ ekki hafi veriđ stađiđ rétt ađ ţvagsöfnuninni.

    Til ađ umreikna styrk katekólamína úr µg í nmól er margfaldađ međ 5,458 fyrir adrenalín, 5,911 fyrir noradrenalín og 6,536 fyrir dópamín.

    Hide details for HeimildirHeimildir
    Instruction Manual, MassChrom Biogenic Amines/Metabolites in Urine, Chromsystems EN 09/2016 V1.2.

    Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics, Fifth Edition, Elsevier, 2012.

    Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics, Sixth Edition, Elsevier, 2017.

    Elevated Urinary Free and Deconjugated Catecholamines after Consumption of a Catecholamine-Rich Diet. Jong et al. J Clin Endocrinol Metab, 2010, 95(6):2851-2855.



    Ritstjórn

    Sigrún H Pétursdóttir
    Ingunn Ţorsteinsdóttir
    Fjóla Margrét Óskarsdóttir
    Guđmundur Sigţórsson

    Samţykkjendur

    Ábyrgđarmađur

    Ísleifur Ólafsson

    Útgefandi

    Sigrún H Pétursdóttir

    Upp »


    Skjal fyrst lesiđ ţann 03/04/2011 hefur veriđ lesiđ 5237 sinnum