../ IS  
┌tgefi­ gŠ­askjal: Lei­beiningar
Skjaln˙mer: RˇnŠm-011
┌tg.dags.: 10/03/2019
┌tgßfa: 3.0
2.02.06.01.06 BandvefsofnŠmisprˇf

BandvefsofnŠmisprˇf
    BandvefsofnŠmisprˇf er ■au prˇf sem notu­ eru til a­ greina mˇtefni sem einkum finnast hjß sj˙klingum me­ řmsa bandvefs- e­a gigtarsj˙kdˇma.
    SjßlfsofnŠmismˇtefnum mß skipta Ý tvo flokka. Annars vegar vefjasÚrtŠk mˇtefni (organ specific) sem beinast gegn sÚrst÷kum frumum, vefjum e­a lÝffŠrum, svo sem parietal frumum, hormˇnmyndandi skjaldkirtilsfrumum e­a rau­um blˇ­kornum. Hins vegar mˇtefni sem eru ekki vefjasÚrtŠk (organ non-specific) og beinast gegn sameindum sem finnast meira og minna Ý ÷llum frumum lÝkamans, s.s. mˇtefni gegn kjarna■ßttum og hvatberum.

    SjßlfsofnŠmismˇtefni finnast einnig Ý einhverjum mŠli hjß heilbrig­um einstaklingum og fer algengi ■eirra vaxandi me­ aldri. ŮvÝ er tilvist ■essara mˇtefna Ý blˇ­i ekki alltaf merki um sjßlfsofnŠmissj˙kdˇm og ■ˇtt ■au gagnist til greiningar sumra sj˙kdˇmanna, eru ■au ekki endilega meginors÷k sj˙kdˇmseinkennanna. Oftast eru ■a­ bŠ­i mˇtefni og ˇnŠmisfrumur sem liggja a­ baki meinferli sjßlfsofnŠmissj˙kdˇma.

    Ůau sjßlfsofnŠmismˇtefni sem ekki eru vefjasÚrtŠk, beinast yfirleitt gegn frumu■ßttum sem eru sameiginlegir ÷llum spendřrum, ■.e. eru ekki tegundasÚrtŠk og mß ■vÝ greina ■essi mˇtefni ß ÷­rum vefjum en mannavef. Sum vefjasÚrtŠk mˇtefni er hins vegar einungis hŠgt a­ greina me­ mannavef.

    ANA mˇtefni (antinuclear antibodies) er vÝtt hugtak, sem nota­ er um ÷ll mˇtefni sem beinast gegn sameindum Ý frumukj÷rnum (stundum einnig sameindum Ý umfrymi og mß ■ar til dŠmis nefna Jo-1 mˇtefni). ANA mˇtefni eru gjarnan mŠld me­ fl˙rskinsa­fer­ (immunofluorescence) ■ar sem nota­ar eru vefjasnei­ar e­a rŠkta­ar frumur me­ heilum frumukj÷rnum.

    ENA mˇtefni (extractable nuclear antigens) er nota­ um hˇp af mˇtefnum sem beinast gegn uppleysanlegum kjarna■ßttum. Ůau helstu eru: anti-RNP, anti-Sm, anti-SSA, anti-SSB, anti-Scl-70, anti-centromer, anti-Jo-1, anti-Rib-P, anti-Fibrillarin, anti-RNA Polymerase III, anti-PM-Scl 100, anti-PCNA og anti-Mi-2.

    DNA mˇtefni vÝsa til ■eirra mˇtefna sem beinast gegn erf­aefninu DNA. Ůa­ eru til tvŠr meginger­ir af DNA mˇtefnum. ═ fyrsta lagi eru ■a­ mˇtefni sem beinast gegn einstrengja DNA (single stranded DNA, ssDNA) og hins vegar mˇtefni sem beinast gegn tvÝstrengja DNA (double stranded DNA, dsDNA). ═ sj˙klingum me­ lupus (SLE) eru ■a­ IgG mˇtefni gegn tvÝstrengja DNA (dsDNA) sem hafa mesta ■ř­ingu vi­ greiningu og eftirlit.

        Hide details for ANA kjarnamˇtefna skimprˇfANA kjarnamˇtefna skimprˇf

        Heiti rannsˇknar: ANA skimprˇf ß vefjasnei­.
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        ANA (antinuclear antibody) er hˇpur mˇtefna sem beinast gegn margvÝslegum kjarna■ßttum. SlÝk mˇtefni mß oft greina Ý sjßlfsofnŠmissj˙kdˇmum, t.d. Ý Systemic Lupus Erythematosus (SLE, 95-98%), lyfja-SLE (80-95%), Scleroderma (95%), Rheumatoid Arthritis (RA, 45%), Sj÷gren┤s syndrome (60%), Mixed Connective Tissue Disease (MCTD, 80%), Raynauds phenomenon (40%), polymyositis/dermatomyositis (35%), Juvenile Idiopathic Arthritis (JIA, 15-40%), Hashimotos thyroiditis (50%), Graves┤disease (50%), autoimmune hepatitis (70%) og primary biliary chirrosis (50-70%).

        MikilvŠgt er a­ hafa Ý huga a­ auk ■ess a­ vera jßkvŠtt Ý allt a­ 5-15% heilbrig­ra einstaklinga (upp Ý allt a­ 20% hjß 65 ßra og eldri) getur ANA einnig sÚst Ý veiru- og bakterÝusřkingum (t.d. EBV, HIV, HCV, Parvovirus 19, subacute bacterial endocarditis og syphilis), illkynja sj˙kdˇmum (t.d. lymphoproliferative diseases og paraneoplastic syndromes) sem og Ý ÷­rum sj˙kdˇmum (inflammatory bowel disease og interstitial pulmonary fibrosis).

        Ůannig er ANA skimprˇf mj÷g nŠmt, en jafnframt ˇsÚrtŠkt. Til dŠmis er ANA jßkvŠtt Ý 95% einstaklinga me­ SLE, hins vegar eru einungis 10-13% af ■eim sem eru me­ jßkvŠtt ANA me­ SLE. Breytingar ß ANA titer eru ekki gagnlegar til a­ meta virkni sjßlfsofnŠmissj˙kdˇma, einungis til greiningar ■eirra.

        HŠgt er a­ bi­ja sÚrstaklega um ANA kjarnamˇtefna skimprˇf ßn undirflokkagreiningar. Ůar sem ANA er ˇsÚrtŠk rannsˇkn, mŠlum vi­ sterklega me­ a­ gert sÚ hef­bundi­ ANA skimprˇf, ■ar sem ENA skimprˇf / dsDNA mŠling eru sjßlfkrafa ger­ar ef ANA er jßkvŠtt.

        M÷gulegar vi­bˇtarrannsˇknir:

        Ef ANA skimprˇf er jßkvŠtt er ■vÝ fylgt eftir me­ ENA skimprˇfi / anti-dsDNA mŠlingu.

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Vi­ ANA smßsjßrsko­un er hŠgt a­ greina ˇlÝk ANA fl˙rskinsmynstur (pattern), svo sem homogenous/diffuse, speckled, nucleolar og membrane. ١ svo fl˙rskinsmynstrin geti gefi­ vÝsbendingu um ßkve­na sj˙kdˇma eru ■au ekki einkennandi fyrir ■ß. ANA mynstur er ekki teki­ fram Ý svari, en hŠgt er a­ ˇska sÚrstaklega eftir ■vÝ.

        Vi­ ■a­ vi­mi­unargildi sem nota­ er (1:40) sÚst jßkvŠ­ sv÷run Ý um 5% heilbrig­ra einstaklinga, en prˇfi­ er nŠmast vi­ ■etta gildi og ■vÝ minnstar lÝkur ß a­ missa af greiningu sjßlfsofnŠmissj˙kdˇms. Ůetta ■ř­ir ■ˇ a­ prˇfi­ er ekki sÚrtŠkt og hafa ber ■a­ Ý huga vi­ t˙lkun svarsins. ŮvÝ gagnast prˇfi­ best til greiningar Ý tilfellum ■ar sem sterkur klÝniskur grunur er um undirliggjandi sjßlfsofnŠmissj˙kdˇm.

        Sřni sem eru jßkvŠ­ Ý ANA skimprˇfi eru ranns÷ku­ nßnar m.t.t. mˇtefna gegn ENA / dsDNA. Sřni sem eru neikvŠ­ Ý ANA skimprˇfi eru langoftast neikvŠ­ Ý ■essum mˇtefnaprˇfum og ■au ■vÝ ekki ger­ nema ANA sÚ jßkvŠtt. Hafa ber Ý huga a­ einstaklingar me­ SSA/SSB mˇtefni geta veri­ neikvŠ­ir Ý ANA skimprˇfi og ■vÝ getur veri­ ßstŠ­a til a­ bi­ja um ENA skimprˇf ef grunur er um Sj÷gren's syndrome.

        A­fer­:

        ANA er greint me­ ˇbeinu fl˙rskinsprˇfi (indirect immunofluorescence) ß vefjasnei­um.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: NeikvŠtt (titer <1:40). JßkvŠ­ sřni eru gefin ˙t sem (+) e­a + me­ tÝter 1:40. Ef + fl˙rskinsljˇmun sÚst vi­ skimunar■ynningu (1:40) er sřni­ ■ynnt frekar (tÝtra­ til 1:300).
        SÚ ■ess ˇska­, er Ý svari geti­ um mynstur (pattern) sem sÚst vi­ smßsjßrsko­un (homogenous, speckled, nucleolar, membrane).

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 3 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-20░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for ENA EliA skimprˇfENA EliA skimprˇf

        Heiti rannsˇknar: ENA EliA skimprˇf
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        ENA mˇtefni (extractable nuclear antigens) er nota­ um hˇp af mˇtefnum sem beinast gegn uppleysanlegum kjarna■ßttum. Ůau helstu eru: anti-RNP, anti-Sm, anti-SSA, anti-SSB, anti-Scl-70, anti-centromer, anti-Jo-1, anti-Rib-P, anti-Fibrillarin, anti-RNA Polymerase III, anti-PM-Scl 100, anti-PCNA og anti-Mi-2.

        ENA EliA skimprˇfi­ er gagnlegt vi­ mat ß sj˙klingum me­ gigtareinkenni, sÚrstaklega ef grunur er um SLE, MCTD, Sj÷gren’s syndrome, scleroderma/CREST og polymyositis/dermatomyositis.

        M÷gulegar vi­bˇtarrannsˇknir:

        Ef ENA EliA skimprˇfi­ reynist jßkvŠtt er framkvŠmd nßnari greining ß mˇtefnum gegn eftirfarandi mˇtefnav÷kum: RNP, Sm, SSA, SSB, Scl-70, Jo-1, centromerum og tvÝstrengja DNA (dsDNA). Ef ■essar framhaldsmŠlingar eru allar neikvŠ­ar ■ß ver­a mŠld mˇtefni gegn Rib-P, Fibrillarin, RNA Polymerase III, PM-Scl 100, PCNA og Mi-2. ═ slÝkum tilfellum ver­a ■essar aukamŠlingar ekki rukka­ar sÚrstaklega til 1. j˙nÝ 2017.

        Sjß nßnar um hvert mˇtefni fyrir sig hÚr ne­ar.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir ENA EliA skimprˇf er <0.7 eining. Ni­urst÷­ur ß bilinu 0.7-1.0 eining eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-20░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti RNPAnti RNP

        Heiti rannsˇknar: Anti RNP
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Mˇtefni gegn ribonucleoprˇteini (anti-RNP) finnast hjß stŠrstum hluta sj˙klinga me­ mixed connective tissue disease (MCTD) (>90%) og er eitt greiningarskilmerkja sj˙kdˇmsins. Mˇtefni gegn RNP finnast einnig Ý 25-30% sj˙klinga me­ SLE. Ennfremur sjßst ■essi mˇtefni Ý minna magni Ý ÷­rum gigtarsj˙kdˇmum s.s. iktsřki (RA), Raynauds phenomenon og Scleroderma.

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn ■remur U1 RNP mˇtefnav÷kum, 70-kD, A og C.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi RNP mˇtefnamŠlingu er <5 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 5-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-20░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti SmAnti Sm

        Heiti rannsˇknar: Anti Sm
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Mˇtefni gegn Sm (Smith) antigeni eru mj÷g sÚrtŠk fyrir SLE, en ekki mj÷g nŠm ■ar sem ■au mŠlast einungis Ý 25 - 30% SLE sj˙klinga. Ůessi mˇtefni geta gagnast til greiningar Ý SLE tilfellum ■ar sem dsDNA mˇtefni eru lßg vegna ■ess a­ sj˙kdˇmurinn er Ý aftubata (remission).

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn sj÷ Smith mˇtefnav÷kum (SmB, SmD1, SmD2, SmD3, SmE, SmF, og SmG).

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir Sm mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-20░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti SSA (Ro)Anti SSA (Ro)

        Heiti rannsˇknar: Anti SSA (Ro)
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Margir sj˙klingar me­ primary Sj÷gren┤s syndrome (SS) eru me­ mˇtefni gegn SSA (Ro), SSB (La) e­a bß­um mˇtefnav÷kunum. 60-80% sj˙klinga me­ SS eru me­ SSA og/e­a SSB mˇtefni og er ■a­ hluti af greiningarskilmerkjum sj˙kdˇmsins. SSA mˇtefni finnast einnig Ý 30% sj˙klinga me­ SLE og ennfremur sjßst ■au Ý systemic sclerosis, primary biliary chirrosis, iktsřki (RA), idiopathic inflammatory myopathies (IIM) og fleiri sjßlfsofnŠmissj˙kdˇmum. SSA mˇtefni geta veri­ einu mŠlanlegu sjßlfsmˇtefnin Ý sj˙klingum me­ ANA-neikvŠ­an SLE.

        SSA mˇtefni af IgG ger­ geta fari­ yfir fylgju hjß ■ungu­um konum og valdi­ neonatal lupus syndrome og hjartablokki hjß fˇstrinu. ŮvÝ getur veri­ ßstŠ­a til a­ kanna tilvist ■essarra mˇtefna hjß ■ungu­um konum me­ SS og/e­a SLE.

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn bß­um SSA mˇtefnav÷kunum, Ro52 og Ro60.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir SSA mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-20░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti SSB (La)Anti SSB (La)

        Heiti rannsˇknar: Anti SSB (La)
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Margir sj˙klingar me­ primary Sj÷gren┤s syndrome (SS) eru me­ mˇtefni gegn SSA (Ro), SSB (La) e­a bß­um mˇtefnav÷kunum. 60-80% sj˙klinga me­ SS eru me­ SSA og/e­a SSB mˇtefni og er ■a­ hluti af greiningarskilmerkjum sj˙kdˇmsins. Ef SSB mˇtefni finnast Ý SS eru SSA mˇtefni nŠr undantekningalaust einnig til sta­ar. SSB mˇtefni sjßst einnig Ý 20% sj˙klinga me­ SLE en sjaldan Ý ÷­rum sjßlfsofnŠmissj˙kdˇmum og eru ■vÝ nokku­ sÚrtŠk fyrir SS og SLE.

        SSB mˇtefni af IgG ger­ geta fari­ yfir fylgju hjß ■ungu­um konum og valdi­ neonatal lupus syndrome og hjartablokki hjß fˇstrinu. ŮvÝ getur veri­ ßstŠ­a til a­ kanna tilvist ■essarra mˇtefna hjß ■ungu­um konum me­ SS og/e­a SLE.

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn SSB mˇtefnavakanum

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir SSB mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-20░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti Scl-70Anti Scl-70

        Heiti rannsˇknar: Anti Scl-70
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:
        Mˇtefni gegn Scl-70 (DNA topoisomerasa-1) finnast Ý 15-40% sj˙klinga me­ diffuse scleroderma/systemic sclerosis og er 90-100% sÚrtŠkt fyrir sj˙kdˇminn. Scleroderma sj˙klingum me­ anti-Scl-70 mˇtefni er hŠttara vi­ interstitial fibrosu Ý lungum.

        M÷gulegar vi­bˇtarrannsˇknir:

        Gera mß ENA ELISA skimprˇf sem greinir mˇtefni gegn: RNP (Ribonucleoprˇtein), Sm (Smith), SSA (Ro), SSB (La), Scl-70 (Topoisomerase-1), Jo-1, centromerum og tvÝstrengja DNA (dsDNA).

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er ELISA sem mŠlir mˇtefni gegn Scl-70 antigeninu, DNA topoisomerasa I. Hlutverk hans er a­ losa um DNA vafninga og er hann sta­settur Ý kjarnakorni (nucleolus).

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir Scl-70 mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-25░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti centromer (anti CENP-B)Anti centromer (anti CENP-B)

        Heiti rannsˇknar: Anti centromer
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Anti-centromere mˇtefni (CENP-A, -B og -C) finnast Ý allt a­ 80% sj˙klinga sj˙klinga me­ systemic scleroderma af limited cutaneous ger­ og hjß allflestum sj˙klingum me­ CREST syndrome (allt a­ 90%). Hins vegar sjßst ■au einungis Ý um 5% sj˙klinga me­ scleroderma af diffuse cutaneous ger­. Anti CENP mˇtefni mŠlast sjaldnar Ý ÷­rum sjßlfsofnŠmissj˙kdˇmum ss SLE, PBC, MCTD og Raynaud┤s og eru fremur sÚrtŠk fyrir systemic sclerosis af limited cutaneous ger­. Tilvist CENP-B mˇtefna tengist hŠttu ß lungahß■rřstingi hjß sj˙klingum.

        Centromereprˇteinin eru ■rj˙, A, B og C. Prˇfi­ mŠlir eing÷ngu tilvist CENP-B.

        M÷gulegar vi­bˇtarrannsˇknir:

        Gera mß ENA ELISA skimprˇf sem greinir m.a. mˇtefni gegn: RNP (Ribonucleoprˇtein), Sm (Smith), SSA (Ro), SSB (La), Scl-70 (Topoisomerase-1), Jo-1, centromerum og tvÝstrengja DNA (dsDNA).

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er ELISA sem mŠlir mˇtefni gegn CENP-B prˇteininu, ekki eru mŠld mˇtefni gegn hinum tveimur centromereprˇteinunum, -A og -C.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir centromer mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-25░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti Jo-1Anti Jo-1

        Heiti rannsˇknar: Anti Jo-1
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Anti-Jo-1 mˇtefni beinast gegn Jo-1 sem er histidyl-tRNA syntetase Ý umfrymi (cytoplasma). Ůetta eru algengustu sjßlfsmˇtefnin Ý myositis og sjßst ■au Ý 15-25% sj˙klinga me­ dermatomyositis e­a polymyositis. Anti-Jo-1 mˇtefni tengjast aukinni hŠttu ß interstitial lungnasj˙kdˇmi, li­bˇlgum, Raynaud┤s ofl. (antisynthetase syndrome). Anti-Jo-1 mˇtefni mß einnig stundum finna Ý ÷­rum bandvefssj˙kdˇmum s.s. systemic sclerosis.

        M÷gulegar vi­bˇtarrannsˇknir:

        Gera mß ENA ELISA skimprˇf sem greinir m.a. mˇtefni gegn: RNP (Ribonucleoprˇtein), Sm (Smith), SSA (Ro), SSB (La), Scl-70 (Topoisomerase-1), Jo-1, centromerum og tvÝstrengja DNA (dsDNA).

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er ELISA sem mŠlir mˇtefni gegn Jo-1 histidyl-tRNA sythetasanum sem er sta­settur Ý umfrymi (cytoplasm).

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir Jo-1 mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-25░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti Rib-P (Ribosomalt RNP)Anti Rib-P (Ribosomalt RNP)

        Heiti rannsˇknar: Anti Rib-P (Ribosomalt RNP)
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:
        Ribosomalt RNP (Ribosomal P) mˇtefni beinast gegn acidic phosphorylated ribosomal prˇteinum P0, P1 og P2. Ůessi mˇtefni finnast Ý allt a­ 15-30% einstaklinga me­ SLE og hafa haft sterkust tengsl vi­ neuropsychiatric lupus.

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn ribosomal P prˇteinum P0, P1 og P2.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir Rib-P mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-20░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti FibrillarinAnti Fibrillarin

        Heiti rannsˇknar: Anti Fibrillarin
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:
        Fibrillarin (einnig nefnt Anti-U3-RNP) mˇtefni. Hefur tengsl vi­ Systemic sclerosis (Caucasian 5% vs. African American 18-27%) og ßhŠttu ß pulmonary hypertension.

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn fibrillarini.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir fibrillarin mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-20░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti RNA Polymerase IIIAnti RNA Polymerase III

        Heiti rannsˇknar: Anti RNA Polymerase III
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        RNA Polymerase III mˇtefni. Finnast hjß 4 – 11% einstaklinga me­ Systemic sclerosis (er hluti af 2013 ACR/EULAR skilmerkjunum ßsamt centromere og topoisomerase I mˇtefnum)..

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn SSB mˇtefnavakanum

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir RNA Polymerase III mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-20░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti PM-Scl 100Anti PM-Scl 100

        Heiti rannsˇknar: Anti PM-Scl 100
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:
        PM-Scl 100 mˇtefni. Finnast hjß allt a­ 24% sj˙klinga me­ polymyosit/scleroderma overlap syndrome; 8-12% me­ polymyosit/dermatomyosit og allt a­ 16% sj˙klinga me­ scleroderma (Limited SSc).

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn Scl-70 mˇtefnavakanum, DNA topoisomerasa I.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir PM-Scl 100 mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-25░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti PCNA (proliferating cell nuclear antigen)Anti PCNA (proliferating cell nuclear antigen)

        Heiti rannsˇknar: Anti PCNA (proliferating cell nuclear antigen)
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:
        PCNA (proliferating cell nuclear antigen) mˇtefni. Finnast hjß 5 – 10% einstaklinga me­ SLE (sÚrstaklega ■ß sem hafa li­bˇlgur og hypocomplementemiu).

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er ELISA sem mŠlir mˇtefni gegn CENP-B prˇteininu, ekki eru mŠld mˇtefni gegn hinum tveimur centromereprˇteinunum, -A og -C.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir PCNA mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-25░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Anti Mi-2Anti Mi-2

        Heiti rannsˇknar: Anti Mi-2
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Mi-2 mˇtefni finnast hjß 5-30% sj˙klinga me­ dermatomyositis (DM) en sjaldan (<1% ) hjß sj˙klingum me­ polymyositis (PM).

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn Mi-2b prˇteini.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir Mi-2 mˇtefnamŠlingu er <7 U/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 7-10 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-25░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for dsDNA mˇtefnidsDNA mˇtefni

        Heiti rannsˇknar: Anti-dsDNA (EliA a­fer­)

        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Mˇtefni gegn tvÝstrengja DNA (Deoxyribonucleic acid, dsDNA) eru nokku­ sÚrtŠk fyrir SLE og finnast Ý um 70% sj˙klinga me­ ■ann sj˙kdˇm. Mˇtefni gegn dsDNA eru ein af greiningarskilmerkjum SLE. Magn dsDNA mˇtefna er oft breytilegt eftir virkni sj˙kdˇmsins og getur veri­ gagnlegt vi­ mat ß ßrangri me­fer­ar hjß sj˙klingum. Ennfremur eru sterk tengsl milli magns dsDNA mˇtefna og gauklabˇlgu (glomerulonephritis), einkum ef samtÝmis mŠlast lßgir komplement■Šttir (hypocomplementemia). Mˇtefni gegn dsDNA geta mŠlst Ý lyfjalupus (drug-induced lupus) vegna sumra lyfja (minocycline, etanercept, infliximab, penicillinamine).

        M÷gulegar vi­bˇtarrannsˇknir:

        Mˇtefni gegn dsDNA sjßst vi­ hef­bundi­ ANA skimprˇf me­ ˇbeinni fl˙rskinsa­fer­. Skima­ er fyrir dsDNA mˇtefnunum me­ ENA EliA skimprˇfi (sjß ofar) og magnmŠling jßkvŠ­ra sřna er sÝ­an ger­ me­ EliA a­fer­inni.

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn plasmÝ­ tvÝstrengja DNA.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lilegt gildi fyrir dsDNA mˇtefnamŠlingu er <10 IU/ml. Ni­urst÷­ur ß bilinu 10-15 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og og getur ■ß eftir atvikum veri­ ßstŠ­a til a­ taka nřtt sřni og endurtaka mŠlinguna a­ nokkrum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-25░C) og senda sÝ­ar.



        Hide details for Cardiolipin mˇtefniCardiolipin mˇtefni

        Heiti rannsˇknar: Anti Cardiolipin
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Cardiolipin mˇtefni af IgM og IgG ger­ sjßst Ý antiphospholipid antibody syndrome (APS) og er tilvist ■eirra hluti af Sapporo greiningarskilmerkjunum, ßsamt ÷­rum sjßlfsmˇtefnum (lupus anticoagulant og beta2-glycoprotein-I). APS tengist řmsum gigtarsj˙kdˇmum en sÚrstaklega SLE. 25-45% SLE sj˙klinga hafa mŠlanleg cardiolipin mˇtefni, en einungis hluti ■eirra ■rˇar me­ sÚr APS. Cardiolipin mˇtefni beinast gegn svŠ­um (epitopum) ß pˇteinum sem ß ˇsamgildan hßtt (noncovalently) tengjast phospholÝpÝ­um. PhospholÝpÝ­ eru hluti af frumuhimnum og m.a. mikilvŠg fyrir e­lilega blˇ­storknun. Hjß einstaklingum me­ APS lei­a sjßlfsmˇtefni, ■.m.t. cardiolipin mˇtefni til rŠsingar blˇ­flaga, blˇ­storknunar og myndunar blˇ­tappa. Cardiolipin mˇtefni tengjast yfirleitt lengingu ß APTT, en minni/engri breytingu ß PT. LÝtill hluti heilbrig­ra einstaklinga mŠlast me­ cardiolipin mˇtefni og stundum tengist ■a­ hŠttu ß ■rˇun yfir Ý APS. Ennfremur geta cardiolipin mˇtefni af IgM ger­ sÚst Ý sumum sřkingum (bakterÝu, veiru og snÝkjudřra) og geta ■ar tengst blˇ­tappamyndun. Ůa­ eru a­allega cardiolipin mˇtefni af IgG sem talin eru valda ofant÷ldum meinger­um.

        Cardiolipin mˇtefni af IgM ger­ geta valdi­ falskt jßkvŠ­u sßrasˇttarprˇfi (VDRL syphilis test) og einnig getur RF af IgM ger­ valdi­ falskt jßkvŠ­u cardiolipin IgM mˇtefnaprˇfi.

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er EliA sem mŠlir mˇtefni gegn cardiolipini, bŠ­i af IgM og IgG ger­um.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: E­lileg gildi eru <10 U/ml fyrir bŠ­i IgM og IgG cardiolipin mˇtefni. Ni­urst÷­ur ß bilinu 10–40 U/ml eru ja­argildi (ß grßu svŠ­i) og getur ■ß Ý sumum tilvikum veri­ ßstŠ­a til a­ endurtaka mŠlinguna ß nřju sřni a­ einhverjum tÝma li­num.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-25░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for ANCA skimprˇfANCA skimprˇf

        á Heiti rannsˇknar: ANCA
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Anti-neutrophil cytoplasmic antibodies (ANCA) eru mˇtefni sem beinast gegn mˇtefnav÷kum Ý umfrymi neutrophila. Tv÷ megin mˇtefni hafa klÝnÝska ■ř­ingu, mˇtefni gegn prˇteinasa-3 (PR3) og gegn myeloperoxidasa (MPO). Bß­ir mˇtefnavakarnir finnast Ý azurophilic granulum neutrophila og Ý peroxidasa-jßkvŠ­um lysosomum monocyta. ┴ ˇbeinu fl˙rskinsprˇfi gefa PR3 mˇtefni C-ANCA (cytoplasm) mynstur, en MPO mˇtefnin P-ANCA (perinuclear) mynstur. ANCA mˇtefni sjßstÝ nŠr 90% sj˙klinga me­ virkan, ˙tbreiddan GPA (Granulomatosis with Polyangiitis = Wegener┤s), ■ar af mŠlast 80-90% me­ PR3-ANCA en sumir me­ MPO-ANCA. Talsvert fŠrri mŠlast me­ ■essi mˇtefni ef um ˇvirkan GPA sj˙kdˇm er a­ rŠ­a. ANCA mˇtefni finnast Ý 70% af sj˙klingum me­ MPA (Microscopic Polyangiitis), en ˇlÝkt GPA eru langflestir ■essarra sj˙klinga me­ MPO-ANCA og fßir me­ PR3-ANCA. 75-80% af sj˙klingum me­ "renal-limited" Š­abˇlgu hafa MPO-ANCA mˇtefni. 50% sj˙klinga me­ Churg-Strauss syndrome hafa mŠlanleg ANCA mˇtefni, bŠ­i gegn MPO og PR3, ■ˇ ■au fyrrnefndu sÚu algengari. ═ anti-GBM mˇtefna sj˙kdˇmi finnast ANCA mˇtefni Ý 10-40% tilvika og oftast gegn MPO. ANCA mˇtefni hafa fundist Ý flestum gigtarsj˙kdˇmum, s.s. RA, SLE, Sj÷gren┤s, scleroderma. ═ flestum slÝkum tilfellum er um PR3-ANCA mˇtefni a­ rŠ­a og ■ř­ing ■essarra mˇtefna ■ar er ˇljˇs. ANCA mˇtefni sjßst einnig Ý 60-80% sj˙klinga sem hafa ulcerative colitis, 20 - 30% sj˙klinga me­ sclerosing cholangitis og 10-25% sj˙klinga me­ Crohn┤s, ■ß einkum MPO-ANCA.

        A­ lokum finnast ANCA mˇtefni Ý řmsum Š­abˇlgum af v÷ldum lyfja og er ■ß oftast um a­ rŠ­a MPO-ANCA mˇtefni (dŠmi um lyf: propylthiouracil, methimazole, hydralazine og minocycline).

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        ELISA prˇf er nota­ til a­ greina tilvist mˇtefna gegn MPO og PR3. Ef sřni­ er jßkvŠtt er ■a­ sent utan til sta­festingar og magnßkv÷r­unar.

        A­fer­:

        ELISA (Enzyme Linked Immunosorbent Assay).

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: NeikvŠtt er e­lilegt. JßkvŠ­ sřni eru send utan til sta­festingar og magnßkv÷r­unar.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 1 sinni Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-25░C) og senda sÝ­ar.


        Hide details for Mˇtefni gegn glomerular basement membrane (GBM mˇtefni)Mˇtefni gegn glomerular basement membrane (GBM mˇtefni)

        Heiti rannsˇknar: Anti GBM
        P÷ntun: Bei­ni um ˇnŠmisprˇf fyrir gigtar- og sjßlfsofnŠmissj˙klinga e­a Cyberlab innan LSH. Ver­: Sjß Gjaldskrß

        ┴bending:

        Mˇtefni gegn glomerular basement membrane (GBM mˇtefni) mŠlast Ý blˇ­i sj˙klinga me­ Goodpasture┤s syndrome. Mˇtefnin eru sj˙kdˇmsvaldandi (pathognomonic) og valda gauklabˇlgu (glomerulonephritis) me­/ßn blŠ­inga frß lungum (Ý 50-60%). Mˇtefnin beinast langoftast gegn NC1 hluta alpha-3 ke­ju kollgens IV (alpha-3(IV) chain) sem er hluti af kollageni grunnhimna (basement membrane), sÚrlega Ý nřrum og lungum. Algengast er a­ ska­legu anti-GBM mˇtefnin sÚu af IgG1 e­a IgG3 ger­, en ■au geta einnig veri­ af IgA e­a IgM ger­. Anti-GBM mˇtefni geta mŠlst Ý heilbrig­um einstaklingum en eru ■ß i­ullega af annarri ger­ (IgG2 e­a IgG4) og Ý mun minna magni. Magn mˇtefnanna er oft mj÷g hßtt ef sj˙kdˇmurinn er virkur og lŠkka oftast vi­ me­fer­. Einnig er hŠgt a­ greina ˙tfellingar IgG og C3 Ý nřrnagauklum me­ fl˙rskinslitun ß nřrnasřnum. Um ■ri­jungur Goodpasture┤s sj˙klinga mŠlist einnig me­ ANCA mˇtefni Ý blˇ­i, oftar af MPO en PR3 ger­.

        HŠgt er a­ ˇska eftir brß­amŠlingu ß bŠ­i anti-GBM og ANCA mˇtefnum Ý brß­atilfellum.

        M÷gulegar vi­bˇtarrannsˇknir:

        Einnig er hŠgt a­ greina ˙tfellingar IgG og C3 Ý nřrnagauklum me­ fl˙rskinslitun ß nřrnasřnum. Um ■ri­jungur Goodpasture┤s sj˙klinga mŠlist einnig me­ ANCA mˇtefni Ý blˇ­i.

        Grunnatri­i rannsˇknar:

        Ger­ er ELISA sem greinir tilvist mˇtefna af IgG ger­ gegn alpha-3 ke­ju kollagens IV. JßkvŠ­ sřni eru send utan til sta­festingar og magnmŠlingar.

        A­fer­:

        Fl˙rskinsmŠling (FEIA/EliA) ger­ ß ImmunoCAP 250 tŠki frß Phadia/Thermo Fisher.

        Ni­urst÷­ur eru skrß­ar Ý rannsˇknarstofuforriti­ GLIMS.

        RafrŠnar ni­urst÷­ur rannsˇkna eru a­gengilegar innan LSH Ý gegnum Cyberlab kerfi­.

        Vi­mi­unargildi: NeikvŠtt er e­lilegt. JßkvŠ­ sřni eru send utan til sta­festingar og magnßkv÷r­unar.

        SvartÝmi: MŠlingar eru ger­ar 2 sinnum Ý viku.

        Hide details for Sřname­h÷ndlunSřname­h÷ndlun

        Sřni - Serum (0,5 ml)
        Blˇ­t÷kuglas fyrir heilblˇ­/sermi rau­ur tappi me­ geli (gul mi­ja) e­a ßn gels

        Sřni­ skili­ strax eftir storknun en ef ekki eru t÷k ß ■vÝ mß geyma heilblˇ­ (ßn storkuvara) Ý < 36 klst. vi­ stofuhita en Ý allt a­ < 72 klst Ý kŠli (2-8░C) ß­ur en ■a­ er skili­.
        GŠta skal ■ess a­ blˇ­ sÚ vel storki­ svo ekki sÚ vottur af fibrini Ý serminu.

        Lei­beiningar var­andi blˇ­t÷ku
        Írugg losun sřnat÷kuefna og ßhalda

        Sending og geymsla:

        Merking, frßgangur og sending sřna og bei­na

        Ef ekki er hŠgt a­ senda sřni­ strax er betra a­ frysta sermi­ (-25░C) og senda sÝ­ar.



Ritstjˇrn

Anna Gu­r˙n Vi­arsdˇttir
Sigurveig Ů Sigur­ardˇttir
Bj÷rn R L˙­vÝksson
Jˇna Freysdˇttir

Sam■ykkjendur

┴byrg­arma­ur

Bj÷rn R L˙­vÝksson

┌tgefandi

Gu­r˙n Helga Jˇnsdˇttir - gujonsd

Upp »


Skjal fyrst lesi­ ■ann 10/21/2011 hefur veri­ lesi­ 1 sinnum

© Origo 2019