../ IS  
Útgefiđ gćđaskjal: Vinnulýsing
Skjalnúmer: LSH-3251
Útg.dags.: 12/06/2023
Útgáfa: 5.0
16.03.03 Stálmi í brjóstum
    Hide details for TilgangurTilgangur
    Ađ lýsa fyrirbyggingu og međferđ viđ stálma í brjóstum.
    Hide details for SkilgreiningSkilgreining
    Stálmi er ţroti og óţćgindi í brjóstum sem byrjar 2-7 dögum eftir fćđingu og gengur yfir á 12-48 klukkustundum ef rétt er brugđist viđ. Hann er tilkominn vegna aukins blóđflćđis til brjósta og bjúgsöfnunar. Brjóstin verđa heit, ţrútin, viđkvćm og húđin glansandi. Geirvörtubaugur verđur harđur vegna bjúgsöfnunar og geirvörtur geta orđiđ sléttar (fletjast út) og ţá er erfiđara ađ leggja barn á brjóst. Í verstu tilfellum verđa brjóst hörđ, rauđ og aum, móđir fćr verki í brjóstin og hitahćkkun upp ađ 38°C.

    Einkenni stálma í brjóstum
    • Eymsli
    • Ţroti
    • Spenna
    • Verkur
    • Bjúgur
    • Geirvörtur fletjast út (verđa sléttar)
    Hide details for FramkvćmdFramkvćmd
    Fyrirbygging stálma
    Móđir sem fćr mikinn vökva í fćđingu er líklegri til ađ fá stálma. Mikilvćgt er ađ barn fari á brjóst sem fyrst og ađ kenna móđur ađ leggja barn rétt á brjóst. Ţađ getur komiđ í veg fyrir ađ stálmi myndist ef barn fer á brjóst eins oft og ţađ vill (8-12 sinnum á sólarhring).
      Međferđ viđ stálma
      Brjóstagjöf, handmjólkun eđa mjólkun međ mjaltavél
      1. Fullburđa, heilbrigt barn: Barn er lagt á brjóst eins oft og kostur er og ţess gćtt ađ barn taki geirvörtuna rétt og sjúgi vel. Ćskilegt er ađ fyrsta brjóstagjöf sé innan 30-60 mínútna frá fćđingu. Stuttar (5-15 mín.) og örar gjafir á 1-2 klst. fresti eru ráđlagđar og ađ oft sé skipt um brjóst. Ef ţroti er í geirvörtubaug getur ţađ haft áhrif á álögn barns á geirvörtu og ţá er er mćlt međ ađ beita fingurgómaţrýstingi fyrir gjöf til ađ minnka ţrota.
      2. Fyrirburi eđa veikt barn: Ef barniđ tekur ekki nógu vel geirvörtu og nćr ekki ađ sjúga á árangursríkan hátt eđa er á Vökudeild eđa fjarri móđur, er móđur kennt ađ handmjólka brjóst eftir ţörfum (a.m.k. átta sinnum á sólarhring) eđa fara í mjaltavél ţar til stálmi gengur yfir. Sjá myndband um handmjólkun. Mjólkađ er eins oft og ţarf til ađ fá nćga nćringu fyrir barniđ.

      Kaldur bakstur er lagđur um brjóstin (ekki yfir geirvörtur) og hafđur í 10-20 mínútur. Baksturinn má vera klútur undinn úr köldu rennandi vatni, gel eđa annađ, kćlt í ísskáp eđa frysti. Frystir hlutir eru ekki settir beint á brjóst, haft er klćđi á milli. Ţess er gćtt ađ yfirborđ baksturs sé ekki óhreint eđa ofnćmisvaldandi. Kaldan bakstur má nota eftir hvert skipti sem brjóst er mjólkađ.

      Baklega er talin stuđla ađ minnkandi bjúg í brjóstum og einnig getur sogćđanudd á brjóstin í átt ađ holhönd hjálpađ til viđ ađ minnka bjúg.

      Bólgueyđandi lyf
      Bólgueyđandi lyf eins og Íbúfen® geta bćtt líđan á međan stálmi er í brjóstum. Ráđlagt er ađ forđast ţađ sem eykur bjúg, óţćgindi mar eđa ţrýsting í brjóstum á međan stálmi varir svo sem hita í formi tíđra bađa eđa heitra bakstra, ađ bogra yfir barni í sitjandi stöđu og fast nudd á brjóstin međ höndum eđa nuddtćki. Ekki er ţörf á ađ draga úr vökvainntekt.

      Eftir seint fósturlát eđa andvana fćđingu
      Eftir seint fósturlát eđa andvana fćđingu er ekkert hreyft viđ brjóstum (engin örvun til mjólkurmyndunar) en mćlt međ ţéttum toppi til stuđnings viđ brjóst, köldum bökstrum og bólgueyđandi verkjalyfjum eftir ţörfum.
      Hide details for HeimildirHeimildir
      1. Mass, S. Breast pain. Engogement, nipple pain and mastitis. Clinical Obstetrics and Gynecology; 2004,47(3), 676-682.
      2. Wilson-Clay, B., og Hoover, K. (2022). The Breastfeeding Atlas.Seventh edt. Austin, Texas: LactNews Press.
      3. Walker, M. (2017). Breastfeeding Management for the Clinician. Using the evidence. Fourth edt. Canada: Jones and Bartletts Publishers.
      4. Wamback, K. Og Spencer, B. (2021). Breastfeeding and human lactation. Sixth edt. Burlington, MA: Jones & Bartlett Learning.
      5. ABM Clinical protocol #20. Engorgement - Revisited 2016. Breastfeeding Medicine. 11(4). DOI: 10.1089/bfm.2016.29008.pjb

    Ritstjórn

    Kolbrún Gísladóttir
    Margrét Sjöfn Torp
    Ingibjörg Eiríksdóttir - ingieiri

    Samţykkjendur

    Ábyrgđarmađur

    Jóhanna Ólafsdóttir - joholafs
    María G Ţórisdóttir

    Útgefandi

    Kolbrún Gísladóttir

    Upp »


    Skjal fyrst lesiđ ţann 11/25/2016 hefur veriđ lesiđ 311 sinnum