../ IS  
Útgefiđ gćđaskjal: Vinnulýsing
Skjalnúmer: LSH-2074
Útg.dags.: 12/20/2023
Útgáfa: 5.0
16.03.04 Brjóstagjöf - bakteríusýking í geirvörtu
    Hide details for TilgangurTilgangur
    Ađ lýsa mati og međferđ viđ bakteríusýkingu í geirvörtu og til ađ minnka hćttu á sýkingu.
    Hide details for Hver framkvćmir og hvenćrHver framkvćmir og hvenćr
    Ljósmóđir, hjúkrunarfrćđingur eđa lćknir viđ mat og međferđ konu ţegar grunur er um bakteríusýkingu í geirvörtu.
    Hide details for FramkvćmdFramkvćmd
    Mat á einkennum
    • Sár og fleiđur á geirvörtu sem ekki grćr eftir ađ búiđ er ađ leiđrétta álögn og stellingar á brjósti getur veriđ vísbending um bakteríusýkingu (sjá myndir 1 og 2).
    • Sár eru flokkuđ eftir alvarleika og dýpt međ tilliti til međferđar skv. fjögurra stiga greiningu á geirvörtusárum:
      1. Stig 1 - Á yfirborđi húđar: Sársauki og vanlíđan í húđ en ekki sár, getur veriđ rođi, mar, rauđir blettir eđa bólga.
      2. Stig 2 - Yfirborđ húđar er rofiđ: Sársauki međ grunnu húđrofi, fleiđur, ţrýstingssár, blćđing undir húđ eđa grunnt sár.
      3. Stig 3 - Miđlungs djúpt sár: Húđrof ţar sem yfirborđ húđar og undirhúđ er ekki til stađar.
      4. Stig 4 - Djúpt sár: Skemmd á húđ og í vef. Getur veriđ rof í undirhúđ og dýpra niđur í vefinn.
    • Međferđ fer eftir ţví hvort sár sé hreint eđa sýkt.
    • Mikilvćgt er ađ greina orsökina rétt og međhöndla á réttan hátt eftir ţví hvort orsökin er bakteríu- eđa sveppasýking. Sýkingin getur líka veriđ blanda af sveppa- og bakteríusýkingu.



    Hreint sár á geirvörtu
    • Notađ er hydrogel rakagel á geirvörtu milli gjafa.
    • Viđ verkjum er ráđlagt ađ gefa T. Íbúfen 400 mg 3-4 sinnum á dag og T. Parasetamól 1g fjórum sinnum á dag, sem skipt er jafnt yfir 24 klukkustundir.
    • Móđur er kennt ađ:
      • Laga álögn barns á geirvörtu.
      • Bleyta geirvörtu fyrir og eftir brjóstagjöf međ ţví ađ nota volga rakabakstra.
      • Hreinsa sár međ ţví ađ ţvo geirvörtur međ mildri sápu án ilmefna tvisvar á dag.
      • Leggja áherslu á handţvott og fćr frćđslu um mikilvćgi hreinlćtis.
    • Ráđlagt er ađ halda áfram ađ leggja barniđ á brjóst ef konan treystir sér til, annars getur hún mjólkađ sig og gefiđ barninu. Oftast er ekki sársauki milli gjafa af sárinu.
    Bakteríusýking í geirvörtu
    • Ef sár er lengur en viku ađ gróa eđa sársauki fer versnandi er sáriđ mögulega sýkt. Sýkingin er oftast af völdum Staphylococcus aureusen ađrar bakteríur geta komiđ til greina.
    • Móđur er kennt ađ:
      • Leggja áherslu á handţvott og er upplýst um mikilvćgi hreinlćtis.
      • Ţvo geirvörtur fyrir og eftir gjöf međ volgu vatni og međ mildu sápuvatni tvisvar á dag.
    • Ef einkenni sýkingar koma fram t.d. gulleitur vessi úr sári (sjá mynd 3), ţá er sár međhöndlađ međ Fucidin sýklalyfjakremi ţrisvar á dag í 7-10 daga skv. ávísun lćknis.
    • Tekiđ er strok úr sári til ađ greina orsök sýkingar ef hún svarar ekki međferđ.
    • Ef sár grćr ekki viđ međferđ međ kremi getur ţurft ađ ávísa sýklalyfjum um munn og er ţađ metiđ eftir alvarleika húđsýkingar. Gefiđ er C. Dicloxacillin 1 g x 4 um munn og skammtur minnkađur í 500 mg x 4 eftir 3-4 daga ef svörun er góđ í samtals 10 daga, sjá ráđleggingar um međferđ viđ brjóstabólgu. Viđ ofnćmi er gefiđ C. Clindamycin (Dalacin) 300 mg x 3 um munn í 7-10 daga.
    • Ráđlagt er ađ halda áfram ađ leggja barniđ á brjóst ef konan treystir sér til, annars getur hún mjólkađ sig og gefiđ barninu. Oftast er ekki sársauki milli gjafa af sárum nema ţau séu mjög djúp eđa sýkt.
    • Hafđar eru í huga ađrar hugsanlegar orsakir fyrir sáramyndun á geirvörtum:
      • Exem, ofnćmi eđa psoriasis
      • Sveppasýkingu
      • Stíflađir mjólkurkirtlar (white spot)
      • Erysipelas (streptococca húđsýking)
      • Herpes zoster
      • Pagets sjúkdómur (krabbamein í brjósti/geirvörtu - mjög sjaldgćft)


    Mynd 3. Sýkt sár á geirvörtu (Staphylococcus aureus)

    Skráning

    • Međferđ er skráđ í sjúkraskrá.
    • Greiningarnúmer er skráđ ef sýking er til stađar: ICD-O91.0 Sýking í geirvörtu tengt barnsburđi.
    Hide details for HeimildirHeimildir
    1. Walker, M. Breastfeeding Management for the Clinician. Using the evidence. Fifth edt. Canada: Jones and Bartletts Publishers; 2021.
    2. Walker, M. Are there any cures for sore nipples? Clinical Lactation; 2013 4(3).
    3. Tait, P. Nipple pain in breastfeeding women: Causes, treatment and prevention strategies. Journal of Midwifery & Women´s Health. (vol. 45, nr. 3). May/June, 2000.
    4. Mohrbacher, N. (2020). Breastfeeding answers. A guide for helping families.Sec. edt. Arlington (IL, USA):Nancy Mohrbacher Solutions, Inc.
    5. Wamback, K. Og Spencer, B. (2021). Breastfeeding and human lactation. Sixth edt. Burlington, MA: Jones & Bartlett Learning.
    6. Cadwell, K., Turner-Maffei, C., Blair, A., Brimdyr, K., og McInerney, Z. M.(2004). Pain reduction and treatment of sore nipples in nursing mothers. The Journal og Perinatal Education. 13(1). bls. 29-35.
    7. Niazi, A., Rahimi, V. B., Soheili-Far, S., Askari, N., Rhamanian-Devin, p., Sanei_Far, Z., Sahebkar, A., Rakhshan-deh, H., og Askari V. R. (2018). A systematic review on prevention and treatment of nipple pain and fissure: Are they curable? Journal of Pharmapuncture. 21(3), bls. 139-150.
    8. Barrett, m. E., Heller, M. M., Stones, H.F. og Murase, J. E. (2013). Dermatoses of the breast in lactation. Dermatologic therapy. 26, bls. 331-336.

Ritstjórn

Eva Jónasdóttir - evajonas
Ingibjörg Eiríksdóttir - ingieiri
Kolbrún Gísladóttir
Margrét Sjöfn Torp

Samţykkjendur

Ábyrgđarmađur

Jóhanna Ólafsdóttir - joholafs
María G Ţórisdóttir
Hulda Hjartardóttir

Útgefandi

Kolbrún Gísladóttir

Upp »


Skjal fyrst lesiđ ţann 11/22/2016 hefur veriđ lesiđ 342 sinnum